آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٤٤ - مقصود از غرض

منفعة و مصلحة سوى الغرض الباعث للواضع الاوّل و قد عرفت فى صدر الكتاب الغرض و الغاية من علم المنطق و هما العصمة فتذكر .

ترجمه :

شرح رؤس ثمانيه‌

مقصود از غرض‌

مرحوم محشّى در ذيل كلام مصنّف يعنى « الغرض » ميفرمايد :

مخفى نباشد آنچه بر فعل انسان مترتّب مى‌شود اگر فاعل را بر صدور فعل برانگيزد اصطلاحا به « غرض » موسوم است و بآن « علّت غائيه » نيز مى‌گويند .

و اگر صرفا بر فعل فاعل مترتّب شده بدون اينكه در بعث وى كوچكترين دخالتى داشته باشد به نام « فائده » و « منفعت » و « غايت » خوانده ميشود .

و كلمه « غرض » و « غايت » در اين عبارت متكلّمين بهمين دو معنائى است كه ذكرشد ايشان گفته‌اند :

افعال خداوند متعال معلول اغراض نبوده اگر چه بر غايات و منافع بيشمارى مشتمل است بنابراين مقصود مصنّف از غرض در اينجا اينست كه قدماء از ارباب تصنيف و تأليف در ابتداء كتبشان امرى را كه سبب تدوين مدوّن اوّل و تنظيم وى شده و او را بر اين امر ودار كرده است بعنوان غرض مى‌آورد و سپس بدنبالش منافع و مصالح مترتّب بر آن را ذكر مى‌كردند تا عامّه طبايع به تحصيل آن گرائيده و در صورت تحقّق منفعت و مصلحتى غير از آنچه واضح اوّل را بر آن برانگيخته طالبين و قارئين را در رسيدن بآن شائق شوند .

و اينك مى‌گوئيم كه ما نيز در ابتداء و صدر كتاب غرض و غايت از تحصيل علم منطق را كه عصمت از خطاء در فكر باشد ذكر نموديم پس‌

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص