آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٢٩ - جواب از اشكال مشهور
حقّ اينست كه مسائل صرفا همان محمولات مىباشند بنابراين محلّى براى اشكال مذكور باقى نميماند .
حاشيه : قال المحقّق الدّوانى فى حاشية المطالع :
المسائل هى المحمولات المثبتة بالدّليل، و فيه نظر، لانّه لا يلائمه ظاهر قول المصنّف « و المسائل هى قضايا كذا و موضوعاتها كذا و محمولاتها كذا » .
و ايضا : فلو كان المسائل نفس المحمولات المنسوبة لوجب عدّ ساير موضوعات المسائل الّتى هى وراء موضوع العلم جزء عليحدة فتدبّر .
ترجمه : سپس مرحوم محشّى ميفرمايد :
و شاهد بر اينكه مسائل مجموع موضوعات و محمولات نبوده بلكه صرفا محمولات هستند مقاله محقّق دوانى است چه آنكه ايشان در حاشيه مطالع ميگويد :
مسائل عبارتند از محمولاتيكه بواسطه دليل ثابت ميشوند .
ولى در اين جواب تأمل و اشكال است چه آنكه با ظاهر كلام مصنّف سازگار نيست زيرا ايشان در شرح مسائل مىگويد :
مسائل قضايائى هستند كهدر علوم مطلوب مىباشند و موضوعات آنها فلان و محمولاتش فلان مىباشد و از ظاهر اينكلام چنين استفاده ميشود كه مسائل مجموع موضوعات و محمولات و نسبت حكميّه مىباشند .
و نيز از اين گذشته اگر مسائل صرف محمولات منتسب بموضوعات باشند اشكال ديگرى متوجّه ميشود و آن اينست كه لازم مىآيد موضوعات ديگرى كه موضوعات مسائل را تشكيل داده و غير از موضوع علم هستند خود جزء مستقلّى محسوب شوند در حاليكه باين امر نميتوان ملتزم شد .
قوله : فتدبّر :
شايد اشاره باين باشد كه تمام موضوعات مسائل از مصاديق موضوع
آثار الباقية في شرح الحاشية، ص