آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٢٨ - مثال اتفاقيه سالبه

حاشيه : قوله : لعلاقة :

و هى امر بسببه يستصحب المقدّم التّالى كعلّيّة طلوع الشّمس لوجود النهارر فى قولنا : كلّما كانت الشّمس طالعة فالنّهار موجود .

ترجمه و شرح : مرحوم محشّى در ذيل كلام مصنّف كه گفته « لعلاقة » ميفرمايد :

علاقه عبارتست از امرى كه بواسطه آن مقدّم ( جزء اوّل در قضيّه شرطيّه ) تالى ( جزء دوّم در قضاياى شرطيّه ) بمصاحبت خود مى‌كشاند مانند علّت بودن طلوع خورشيد نسبت به وجود روز در اين مثال كه ميگوئيم :

هر زمانى كه خورشيد طالع باشد روز نيز وجود دارد .

حاشيه : قوله : بتنافى النسبتين :

سواء كانت النّسبتان ثبوتيتين او سلبيتين او مختلفتين، فان كان الحكم فيها بتنافيهما فهى منفصله موجبة و ان كان بسلب تنافيهما فهى منفصلة سالبة .

ترجمه و شرح : مرحوم محشّى در ذيل كلام مصنّف كه ميگويد « او بتنافى النسبتين » ميفرمايند :

اعم از اينكه هردو نسبت ثبوتى و ايجابى بوده يا هردو سلبى و يا يكى ايجابى و ديگرى سلبى باشد . پس اگر در آن قضيّه منفصله حكم به تنافى هردو نسبت گردد آنرا منفصله موجبه خوانند مانند اينكه بگوئيم :

اين عدد يا زوج است همچون عدد (٢) و يا فرد مى‌باشد نظير عدد (٣)

و اگر حكم بسلب تنافى بين آندو شود منفصله سالبه است مثل اينكه بگوئيم :

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص