فلسفه اخلاق - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٩٨
داخلی یعنی از راه جنس و فصل ( ماده و صورت ) و تعریف به علل خارجی یعنی از راه علت فاعلی یا از راه علت غائی بنابر این تعریف ، اخلاق را از راه غایت تعریف کرده اند گفته اند فعل اخلاقی یعنی فعلی که غایت آن ، غیر خود باشد . قبل از آنکه وارد نقد این تعریف بشویم تعریف دیگری را که شبیه و نزدیک به این تعریف است ذکر میکنیم : بعضی دیگر جور دیگری تعریف کرده اند گفته اند : فعل اخلاقی آن فعلی است که ناشی از احساسات نوع دوستانه باشد در انسان یک سلسله عواطف میتواند [ وجود ] داشته باشد اگر منشأ یک فعل ، عاطفه نوعدوستی بود ، آن فعل ، اخلاقی است این تعریف با تعریف اول ، در نتیجه یکی است ، منتها آن از راه غایت تعریف کرده ، و این از راه فاعل ، چون فعلی که غایت [ آن ] غیر باشد ، بدون اینکه انسان احساسات غیر دوستی داشته باشد عملا ممکن نیست ممکن است صاحب آن نظریه چنین عقیده ای داشته باشد ولی واقعا ممکن نیست و فعلی هم که ناشی از احساسات غیر دوستانه باشد قهرا هدف [ از آن ] غیر است تفاوت این دو تعریف این میشود که اولی به علت غائی تعریف کرده است و دومی به علت فاعلی ، ولی دیدیم خیلی نزدیک به یکدیگرند . آیا این تعریف درست است ؟ آیا میشود گفت فعل اخلاقی یعنی فعلی که غایت [ آن ] غیر است یا ناشی از احساسات غیر دوستانه است ؟ به نظر میرسد خالی از اشکال نباشد [ مثلا با توجه به ] احساسات مادرانه که اختصاص به انسان ندارد و در حیوانات هم هست ،