قرآن هم برای " خود شناسی " حساب جداگانه ای باز کرده است ، به این‌ معنی که در قرآن و فقط در قرآن سراسر عالم خلقت ، آیت و درس است برای‌ خداشناسی ، یعنی اختصاص به انسان ندارد که انسان فقط خودش را باید بشناسد تا خدا را بشناسد از نظر قرآن ، تمام جریانهای خلقت ، تمام‌ واحدهای آفرینش اعم از آسمانی و زمینی ، هر چه که در عالم هست ، آیاتند ، یعنی علامتها و نشانه های وجود مقدس پروردگارند : « ان فی خلق السموات‌ و الارض و اختلاف اللیل و النهار لایات لاولی الالباب »[١] که این جور آیات در قرآن زیاد است ولی در عین حال که قرآن سراسر عالم را کتاب حق‌ تعالی می‌داند که هر سطری از سطرهای این کتاب دلالت می‌کند بر علم و حکمت‌ و دانایی مؤلف آن ، قرآن هم برای نفس انسان حساب جداگانه ای باز کرده‌ ، یعنی از نظر قرآن این فصل از فصول کتاب آفرینش که نامش انسان است ، برای انسان آموزندگیهایی دارد بالاتر و بیشتر از آنچه که مثلا درختان دارند درست است که :

برگ درختان سبز در نظر هوشیار

هر ورقش دفتری است معرفت کردگار

ولی نفس یا خود انسان که از هر چیزی به انسان نزدیکتر است آموزشهایی‌ دارد که غیر او ندارد این آموزشها که از مختصات نفس انسان ، و برای‌ انسان است چیست ؟ البته انسان هم دارای تشکیلاتی است که در هر طبیعتی‌ هست ، و از جنبه وظائف الاعضایی ، فیزیولوژی و تشریحی ، همین طور که‌ برگ درختان دلالت می‌کنند [ بر معرفت کردگار ] ، انگشت یا

[١] سوره آل عمران ، آیه . ١٩٠ [ ترجمه : همانا در آفرینش آسمانها و زمین و رفت و آمد شب و روز نشانه هایی است برای صاحبان عقل ] .