فیض رساندن است . این است که در مکتب اسلام تمام احساسهای اخلاقی ، از پیدا کردن " خود " و احساس واقعیت " خود " پیدا می‌شود اگر انسان‌ خود واقعی اش را پیدا کند ، می‌بیند تمام به قول اینها ارزشهای اخلاقی و نیز ضد اخلاقی ها معنی پیدا می‌کند بعد از این است که انسان می‌بیند تمام‌ اخبار اسلامی [ درباب اخلاق ] یک فلسفه خاص دارد و اخلاق در اسلام بر محور خودشناسی و احساس کرامت در خود واقعی است و اخلاق اسلامی بر اساس این‌ پایه بنا شده است پس معلوم شد که از نظر اسلام در انسان واقعا دو " خود " وجود دارد ، ولی این طور نیست که در انسان دو " من " وجود داشته‌ باشد جدا و مستقل از یکدیگر [ آن دو " خود ) ] عبارتند از ] خود واقعی و خود طفیلی و پنداری یعنی آن چیزی که واقعا ناخود است و انسان " خود " می‌پندارد آن خودی که باید با او مبارزه کرد و عجبها ، حسادتها ، تکبرها ، شهوترانیها و ظلمها از آنجا بر می‌خیزد ، خود حقیقی انسان نیست خود حقیقی‌ الهام بخش اسلام فطری است « و نفس و ما سویها فالهمها فجورها و تقویها [١] . این بود تقریر مطلب از نظر اسلامی .

سیری در نظرات مادیین

عرض کردیم که دیگران هم - حتی مادیین - رسیده‌اند به اینجا که نمی‌شود " خود " آدمی را منحصر کرد به همین خود به اصطلاح شناسنامه ای اصلا شخصیت انسان چیزی است که حتی مادی ترین مادیها برای انسان شخصیت قائل‌ هستند ماوراء شخص . ناچار اینها هم باید در

[١] سوره شمس ، آیه ٧ و . ٨