در قرآن و در متون اسلامی ما به منطقی بر می‌خوریم که اگر وارد نباشیم‌ شاید خیال کنیم تناقضی در کار است مثلا در قرآن وقتی سخن از نفس انسان‌ یعنی خود انسان به میان می‌آید ، گاهی به این صورت به میان می‌آید : با هواهای نفس باید مبارزه کرد ، با نفس باید مجاهده کرد ، نفس امارش بالسوء است ، « اما من خاف مقام ربه و نهی النفس عن الهوی فان الجنة هی الماوی »[١] هر کس که از مقام پروردگارش بیم داشته باشد و جلوی‌ نفس را از هوی پرستی بگیرد ، مأوی و جایگاه او بهشت است « فاما من طغی‌ و آثر الحیاش الدنیا فان الجحیم هی الماوی »[٢] . « ا فرایت من اتخذ الهه هواه »[٣] . آیا دیدی آن کسی را که هوای نفس خودش را معبود خویش قرار داده است ؟ همچنین از زبان یوسف صدیق نقل می‌کند که به یک‌ شکل بدبینانه ای به نفس خودش می‌نگرد ، می‌گوید : « و ما ابرء نفسی ان‌ النفس لاماره بالسوء »[٤] در ارتباط با حادثه ای که مورد تهمت قرار گرفته است ، با اینکه صد در صد به اصطلاح برائت ذمه دارد و هیچ گونه‌ گناه و تقصیری ندارد ، در عین حال می‌گوید : من نمی‌خواهم خودم را تنزیه‌ بکنم بگویم که من بالذات چنین نیستم : « و ما ابرء نفسی »

[١] سوره نازعات ، آیه ٤٠ و . ٤١ [٢] سوره نازعات ، آیات ٣٧ تا . ٣٩ [ ترجمه : پس آن کس که طغیان‌ کرد و زندگی دنیا را برگزید ، دوزخ جایگاه اوست ] . [٣] سوره جاثیه ، آیه . ٢٣ [٤] سوره یوسف ، آیه . ٥٣