اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٩ - ٦- تاريخچه علم اخلاق

معتقديم كه حضرت آدم عليه السلام پيامبر خدا بود، نه تنها فرزندانش را با دستورهاى اخلاقى آشنا ساخت بلكه خداوند از همان زمانى كه او را آفريد و ساكن بهشت ساخت مسائل اخلاقى را با اوامر و نواهى‌اش به او آموخت.

ساير پيامبران الهى يكى پس از ديگرى به تهذيب نفوس و تكميل اخلاق كه خمير مايه سعادت انسانها است پرداختند، تا نوبت به حضرت مسيح عليه السلام رسيد كه بخش عظيمى از دستوراتش را مباحث اخلاقى تشكيل مى‌دهد، و همه پيروان و علاقه مندان او، وى را به عنوان معلّم بزرگ اخلاق مى‌شناسند.

امّا بزرگترين معلّم اخلاق پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله بود كه با شعار

«انَّما بُعِثْتُ لِا تَمِّمَ مَكارِمَ الْاخْلاقِ»

مبعوث شد و خداوند درباره خود او فرموده است:

«وَ انَّكَ لَعَلى‌ خُلُقٍ عَظيمٍ؛

اخلاق تو بسيار عظيم و شايسته است!» [١]

در ميان فلاسفه نيز بزرگانى بودند كه به عنوان معلّم اخلاق از قديم الايّام شمرده مى‌شدند، مانند: افلاطون، ارسطو، سقراط و جمعى ديگر از فلاسفه يونان.

به هر حال بعد از پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله امامان معصوم عليه السلام به گواهى روايات اخلاقى گسترده‌اى كه از آنان نقل شده، بزرگترين معلّمان اخلاق بودند؛ و در مكتب آنها مردان برجسته‌اى كه هر كدام از آنها را مى‌توان يكى از معلّمان عصر خود شمرد، پرورش يافتند.

زندگانى پيشوايان معصوم عليه السلام و ياران با فضيلت آنان، گواه روشنى بر موقعيّت اخلاقى و فضائل آنها مى‌باشد.

امّا اين كه «علم اخلاق» از چه زمانى در اسلام پيدا شد و مشاهير اين علم چه كسانى بودند داستان مفصّلى دارد كه در كتاب گرانبهاى‌ «تأسيس الشّيعه لعلوم الاسلام» نوشته‌ آيت اللَّه صدر، به گوشه‌اى از آن اشاره شده است.

نامبرده اين موضوع را به سه بخش تقسيم مى‌كند:

الف- مى‌گويد اوّلين كسى كه علم اخلاق را تأسيس كرد امير مؤمنان على عليه السلام بود كه‌

[١]. سوره قلم، آيه ٤