اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣٦ - ٥- قبولى توبه عقلى است يا نقلى؟

در روايات اسلامى نيز ايمان مايه پاكى از شرك، و نماز سبب پيراستن انسان از كبر ...

و حج مايه وحدت مسلمين، و جهاد سبب عزّت اسلام، و .... شمرده شده است. [١]

به اين ترتيب، همه تكاليف الهى اسباب سعادت انسان و حلقه‌هاى تكامل او محسوب مى‌شوند، همان سعادت و تكاملى كه هدف اصلى آفرينش انسان و رسيدن به مقام عبوديّت و قرب به خداست‌

(وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ الَّا لِيَعْبُدُونَ) [٢]

بى شك وجوب توبه و قبول آن يكى از اين حلقه‌هاى تكامل است چرا كه انسان به هرحال معصوم‌نيست و خطاهايى از اوسر مى‌زند، اگر راه بازگشت را به روى او نگشايند، به‌يقين ازتكامل بازمى‌ماند ولى‌اگر به‌او اعلام شود كه اگر خطايى از تو سرزد به‌سوى خدا باز گرد، و تمام آنچه را درگذشته ضايع كردى جبران نما، خداوند توبه تو را مى‌پذيرد؛ چنين كسى به سعادت و تكامل نزديكتر، و از انحراف و خطا دورتر خواهد بود.

نتيجه اين كه: عدم پذيرش توبه، سبب نقض غرض مى‌شود، چون هدف از تكاليف و طاعات، تربيت و تكامل انسان بوده، و عدم پذيرش توبه به اين كار ضربه مى‌زند، و خداوند حكيم هرگز نقض غرض نمى‌نمايد. كوتاه سخن اين كه: توبه داراى فلسفه‌اى است كه با تكامل انسان ارتباط نزديك دارد؛ اگر درهاى توبه بسته شود، انگيزه تكامل از بين مى‌رود؛ بلكه انسان به عقب بر مى‌گردد، چرا كه تصوّر مى‌كند راه نجاتى براى او نيست و در اين صورت چه دليلى دارد كه گناهان ديگر را ترك كند؛ و درست به همين دليل، تمام مربيان بشرى خواه آنها كه پايبند به اديان الهى هستند و آنها كه پايبند نيستند، راه توبه و بازگشت را به روى افراد مورد تربيت باز مى‌گذارند تا شعله انگيزه اصلاح و جبران و حركت به سوى كمال در آنها خاموش نگردد.

و به اين ترتيب، قبول توبه توأم با شرايط نه تنها به حكم آيات و روايات، ثابت و مسلّم است بلكه به حكم عقلا و عقل، نيز امرى ثابت و غير قابل انكار مى‌باشد.

[١]. نهج البلاغه، كلمات قصار، اقتباس از جمله ٢٥٢

[٢]. سوره ذاريات، آيه ٥٦