اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٩٢ - نكته

به همين دليل، بايد نخست به سراغ مسأله آزادى برويم.

چرا انسان آزادى را با تمام وجودش مى‌طلبد؟ و چرا انسان بايد آزاد باشد؟ اساساً آزادى چه نقشى در پرورش روح و جسم دارد؟ و در يك كلمه «فلسفه آزادى چيست»؟

پاسخ همه اين سؤالات بطور خلاصه اين است كه: در درون وجود انسان، استعدادها و شايستگيها و نيروهاى بالقوّه‌اى نهفته شده كه بدون آزادى هرگز شكوفا نمى‌شود، به همان دليل كه انسان خواهان شكوفايى استعدادها و تكامل است خواهان آزادى كه وسيله نيل به آن است مى‌باشد.

ولى آيا اين آزادى كه باعث شكوفايى استعدادهاى خلّاق است آزادى بى‌قيد و شرط است يا آزادى هدايت شده و توأم با برنامه‌ريزى؟

اين مطلب را با ذكر يكى دو مثال مى‌توان توضيح داد:

باغبانى را فرض كنيد كه براى پرورش انواع گلها و ميوه‌ها دامن همّت به كمر زده است، بذر افشانده، نهال غرس كرده و درختان را به موقع آبيارى مى‌كند، بديهى است اگر اين درخت در فضاى آزاد نباشد و از هوا و نور آفتاب و دانه‌هاى باران استفاده نكند و يا ريشه‌هاى آن در اعماق خاك آزادانه پيشرفت ننمايد و با سنگ و موانع ديگر رو به رو شود هرگز نه گلى نصيب باغبان مى‌شود و نه ميوه‌اى؛ بنابراين، آزادى ريشه‌ها و ساقه‌ها و شاخ و برگها براى شكوفا شدن استعدادهايشان ضرورى است.

امّا گاه ممكن است اين درخت شاخه‌هاى اضافى نامناسبى پيدا كند، و يا از مسير رشد واقعى منحرف و كج و معوج شود، باغبان قيچى باغبانى را به دست مى‌گيرد و بدون هيچ ملاحظه و ترحّمى شاخه‌هاى اضافى را كه تنها فايده‌اش گرفتن نيروى درخت و تضعيف آن است قطع مى‌كند. هيچ كس نمى‌تواند به اين باغبان اعتراض كند كه چرا درخت را آزاد نگذاردى كه هرگونه مى‌خواهد شاخ و برگ بياورد.

و نيز درخت كج و معوج را با چوب صاف و مستقيم محكم مى‌بندد تا صاف شود و هيچ آدم عاقلى نمى‌تواند به او ايراد بگيرد چرا درخت را در بند كردى و جلو او را گرفتى؛ زيرا او در جواب مى‌گويد: درخت را بايد آزاد گذاشت تا ميوه‌هاى شيرين گلهاى زيبا دهد، نه آزادى در طريق انحراف و به هدر دادن نيروها!