اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٥٤ - ذكر خدا چگونه است؟

اصول اخلاقى است؛ و سرانجام، هوا پرستى انسان را در خويشتن فرو مى‌برد، و از همه چيز غافل مى‌كند.

يك انسان هوا پرست جز به اشباع شهوات خويش نمى‌انديشد؛ رحم و مروّت و ايثار و فداكارى براى او مفهوم ندارد.

در هفتمين آيه، باز روى سخن به پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله است؛ و او را از آنها كه از ياد خدا بيگانه‌اند، برحذر مى‌دارد؛ مى‌فرمايد: «از كسانى كه از ياد ما روى برگردانده‌اند و جز زندگى دنيا را نمى‌خواهند و نمى‌جويند، روى بگردان!

(فَاعْرِضْ عَنْ مَنْ تَولّى‌ عَنْ ذِكْرِنا وَ لَمْ يُرِدْ الَّا الْحَيَوةَ الدُّنْيا)

در تفسير «ذكر خدا» در اين آيه، بعضى گفته‌اند منظور قرآن است، و بعضى آن را اشاره به دلائل عقلى و منطقى مى‌دانند، و بعضى اشاره به ايمان، ولى ظاهر اين است كه ذكر خدا مفهوم گسترده‌اى دارد كه همه اين امور، و مانند آن را شامل مى‌شود.

بعضى چنين پنداشته‌اند كه اين آيه دعوت به ترك جهاد مى‌كند، و لذا گفته‌اند به وسيله آيات جهاد، نسخ شده است، در حالى كه نسخى در كار نيست، بلكه منظور بى‌اعتنايى و ترك همنشينى نسبت به غافلان از ذكر خداست؛ و اين كار هيچ گونه منافاتى با مسأله جهاد در شرايط خاصّش ندارد.

در اين آيه، رابطه «دنيا پرستى» و «ترك ذكر خداوند» بخوبى روشن است؛ و به اين ترتيب آثار ذكر خدا را در پرورش فضائل اخلاقى، و آثار ترك آن را در پيدايش رذائل روشن مى‌سازد.

در هشتمين آيه، روى سخن به تمام مؤمنان است، و همه آنان را به سوى ذكر خدا دعوت مى‌كند، و آن را با خروج از ظلمات و پيوستن به نور مرتبط مى‌سازد؛ مى‌فرمايد:

«اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! خدا را بسيار ياد كنيد، و صبح و شام او را تسبيح گوييد!- او كسى است كه بر شما درود و رحمت مى‌فرستد و فرشتگان او (نيز براى شما) تقاضاى رحمت مى‌كنند، تا شما را از ظلمات جهل و شرك و گناه به سوى نور (ايمان و توحيد و