٣٠٣٩.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر كس سرپرستىِ مردمى به او سپرده شود و او به آنان، خيانت و ناراستى ورزد، پروردگارش را در حالى ديدار مى كند كه از او در خشم است .

٣٠٤٠.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : من، سه كس را لعنت كردم و خداى متعال هم لعنتشان فرمود : پيشوايى كه با مردمش تجارت كند [١] ... .

٣٠٤١.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : از بدترين خيانت ها، تجارت كردن حكمران با مردمش است .

٧ / ١١

پرداخت بدهى تنگ دستان

٣٠٤٢.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر كس مالى بر جاى گذاشت ، از آنِ وارثان اوست ، و هر كس عائله اى [٢] برجاى گذاشت ، [عائله اش] به ما مراجعه كند . [٣]

٣٠٤٣.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر بدهكارى كه بدهىِ خويش را نزد حكمرانى از حكمرانان مسلمانان ببَرد و در سختى بودن او براى حكمران ثابت شود، آن بدهكار از بدهكارى اش تبرئه مى شود و بدهى او بر عهده حكمرانِ مسلمانان است و بايد آن را از بيت المال مسلمانان كه در اختيار اوست، پرداخت كند .

٣٠٤٤.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ بارها فرمود ـ: من به هر مؤمنى از خود او سزاوارترم . بنا بر اين ، هر مردى بميرد و قرضى بر جاى گذارَد، [پرداخت آن] برعهده من است و هر كس مالى برجاى گذارَد، از آنِ وارثان اوست .

[١] . يعنى : قيمت اجناس و مايحتاج آنان را افزايش و كاهش دهد ، همان كارى كه حاكمان جور مى كنند . بعضى گفته اند : مراد اين است كه آنان را چون كالاى تجارى قرار دهد و هر گاه خواست چيزى از آنان بگيرد، براى خودش بستانَد، نه براى مصلحت عموم مردم . شايد هم مقصود اين است كه : هر گاه چيزى فروخت و معلوم شد كه آن چيز متعلّق به پيشواست، مشترى آن را گران بخرد و هر گاه خواست چيزى از آنان براى پيشوا خريدارى كند، على رغم ميل خود به او ارزان بدهند .[٢] . واژه «كَلّ» در متن حديث ، به معناى يتيم ، وَرَثه، عائله ، بدهى و كلاله است .[٣] . يعنى : سرپرستى آن عائله و تأمين زندگى شان برعهده ماست .