ابو جُحَيفه وَهْب بن عبد اللّه نيز نقل شده اند ؛ ليكن منابعى كه اين گزارش ها را روايت كرده اند ، مصادر شيعى هستند . ه . نكته قابل تأمّل ، اين است كه سخنى با آن اهمّيت و سرنوشت سازى كه آينده رهبرى در جامعه اسلامى را رقم مى زند ، چرا آن گونه كه بايد ، مورد توجّه صحابيان قرار نگرفته و كمتر به نقل آن پرداخته اند تا آن جا كه حديث «إثنا عَشَرَ خليفة (دوازده خليفه)» به حديث جابر بن سَمُره معروف گرديده است ؟ بى ترديد ، سياسى بودن مضمون حديث ، در نقل نشدن آن توسّط اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله مؤثّر بوده است . لذا عدم شهرت نقل آن از طرق مختلف ، دلالت بر بى توجّهى صحابيان به اين موضوع مهم ندارد .

٢ . زمان و مكان صدور حديث

حديث موجود در صحيح مسلم ، سخن پيامبر صلى الله عليه و آله درباره خلفاى پس از خود را مربوط به روز جمعه اى مى داند كه شخصى به نام اَسلَمى سنگسار شد . [١] اين واقعه در مدينه اتّفاق افتاده است [٢] و از اين رو مى توان گفت كه مكان سخن پيامبر صلى الله عليه و آله مسجد مدينه بوده است ؛ امّا مسند ابن حنبل ، زمان صدور اين حديث را عرفه و مكان آن را سرزمين عرفات [٣] ذكر كرده است و در گزارشى ديگر ، مكان صدور آن را مِنا مى داند . [٤] با تأمّل در متن گزارش هايى كه مربوط به اين واقعه است ، به نظر مى رسد كه جابر بن سَمُره واقعه اى را بيان مى كند و احتمال تعدّد واقعه (با توجّه به ويژگى هاى اختصاصى موجود در متن) بعيد است .

[١] . صحيح مسلم : ج ٦ ص ٤ .[٢] . اُسد الغابة : ج ٥ ص ٦.[٣] . مسند ابن حنبل : ج ٧ ص ٤٢٩ ح ٢٠٩٩١ .[٤] . مسند ابن حنبل : ج ٥ ص ٩٩ .