معجزات انبیا در تفسیر المنار - مدرسی راد، زهرا؛ غضنفری، علی؛ میراحمدی، عبدالله - الصفحة ٧٨ - ١- وفاق دین و علم
نقد و بررسی
الف) برخی گروههای تبشیری و مستشرقین نظریهای را ترویج میکردند مبنی بر اینکه عقبماندگی مسلمانان به دلیل تمسک آنها به قرآن است. ازاینرو در ابتدای قرن بیستم مفسرین در پی اثبات وفاق علم و دین به تفسیر علمی قرآن روی آوردند. محمد عبده نیز در جهت ترویج این جنبش تلاش بسیاری داشت.[١]
ب) عبده برای برقراری سازگاری بین دین و مدرنیته[٢]، دفاع از حیثیت قرآن و متقاعد کردن نسل جوان به سازگاری قرآن با حقایق علمی به بیان مسائل علمی در تفسیر آیات قرآن روی آورد.[٣]
ج) به نظر گروهی از صاحبنظران، عبده سعی داشت قرآن را به فهم علمی جدید که متأثر از روش حسی تجربی است و با تأویلات علمی به انکار معجزات میپردازند، نزدیک سازد. چراکه تأثیرپذیری از روش تجربی حسی در جوامع عربی و اسلامی در آن عصر در حال گسترش بود. عبده و رشید رضا تحت تأثیر فشار دیدگاه ضعیف عربی و اسلامی و نیز تحمیلی که از جانب
[١] - عبد المجید عبد السلام محتسب، اتجاهات التفسیر فی العصر الراهن، عمان :مکتبه النهضه الاسلامیه، ۱۴۰۲، ص ۲۶۱.
[٢] - گروهی از اندیشمندان دیدگاه عبده در اعجاز را به رهایی عبده از شبهه مستشرقین و در راستای اثبات و فاق بین اسلام و تمدن غربی می دانند ر. ک. عبدالمجید عبدالسلام محتسب، اتجاهات التفسیر فی العصر الراهن، عمان: منشورات مکتبة نهضة الاسلامیه،۱۴۰۲، ص ۱۶۷-۱۶۸. ر.ک. محمد جواد نجفی، زهره حیدری نصرت ابادی، بررسی بازتاب رویارویی باتمدن نوین غربی در رویکرد عقلی اجتماعی درتفسیرهای المنار و المیزان، سال پنجم، شماره دوم، ۱۳۹۸، شماره پیاپی ۱۰، ص ۲۱۷.
[٣] - برای مطالعه بیشتر دراین زمینه ر. ک. احمد پاکتچی، تاریخ تفسیر قرآن کریم، ص ۲۳۴-۲۳۵؛ رمضان خمیس الغریب، موازنه بین منهجی مدرسة المنار و مدرسة الامناء فی تفسیر القرآن و علوم القرآن، ص ۲۸۲.