معجزات انبیا در تفسیر المنار - مدرسی راد، زهرا؛ غضنفری، علی؛ میراحمدی، عبدالله - الصفحة ٢٣٠ - الف- مسخ متخلفان بنی اسرائیل به میمون

نقد و بررسی

اول) عبده و رشید رضا با استناد به تغییرناپذیری سنن الهی، نتیجه می‌گیرند که شکل ظاهری‌ گناهکاران تغییر نکرد و آیه بر مسخ معنوی دلالت دارد. جمعی از مفسرین نیز تفسیر آیه به مسخ معنوی را بعید نمی‌دانند. دلیل این گروه عبارت است از:

یک) آیه در مسخ ظاهری صراحت ندارد و تفسیر تمثیلی مجاهد خلاف ظاهر آیه؛ اما به تاریخ نزدیک‌تر است؛ زیرا در کتاب‌های تاریخ عبرانی قضیه مسخ نقل نشده‌ است.[١] فخر رازی و زمخشری قول مجاهد را بعید نمی‌شمارند.[٢]

دو) احساسات و اندیشه در چهره منعکس می‌شود و اثر عمیق خود را نشان می‌دهد. ازاین‌رو لازم نیست ایشان با بدن خود میمون شوند بلکه باروح و فکر خود میمون شدند.[٣]

سه) با توجه به نص نبودن آیات قرآن و ظهور الفاظ، احتمال مسخ صوری یا معنوی وجود دارد. مجاز شایع در عرف و لغت صحیح است و ضرورتی ندارد آن را بر ظاهر حمل کنیم.[٤]

[١] - استناد قصه‌های قرآن به تاریخ، برگرفته از نظر مستشرقانی است که معتقدند پیامبر برخی معارف قرآنی را از محدوده‌ جغرافیایی، اجتماعی، دینی و فرهنگی جزیره العرب و بخش دیگر را از عقائد یهودیت و مسیحیت فرا گرفته است. ر. ک. مهدی سلطانی رنانی، بررسی دیدگاه مستشرقان درمورد مصادر وحی قرآنی، قرآن پژوهی خاورشناسان، شماره چهارم، ۱۳۸۷، ص ۱۳۱.

[٢] - ر.ک. محمود زمخشری، الکشاف، ج ۱، ص۱۴۸-۱۴۷؛ محمد بن عمر فخر رازی، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، ج ۳، ص ۵۴۲.

[٣] - سید قطب، فی ظلال القرآن، ۶ جلدی، چاپ ۳۵، بیروت: دار الشروق، ۱۴۲۵، ج ۱، ص ۷۷ .

[٤] - محمدهادی معرفت، تفسیر الاثری الجامع، ۶ جلدی، قم: موسسه فرهنگی انتشاراتی التمهید، ۱۳۸۷ج ۳، ص ۲۴۹. وی می‌نویسد که بنا بر نظر عبده، نصِ مستند به معصوم (ع) نیز و جود ندارد.