معجزات انبیا در تفسیر المنار - مدرسی راد، زهرا؛ غضنفری، علی؛ میراحمدی، عبدالله - الصفحة ٢٣٧ - ب- زنده شدن پس از مرگ دسته جمعی

دهم) با توجه به روش قرآن، مرگ و حیات بر مجموع قوم واقع می‌شود. در صدر اسلام بنی‌اسرائیل زمان پیامبر، با آنچه گذشتگانشان انجام دادند، مورد خطاب قرار گرفتند: «أَنْجَيْناكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ‌، و قوله، ثُمَّ بَعَثْناكُمْ مِنْ بَعْدِ مَوْتِكُمْ». حکمت در این خطاب، تثبیت معنای وحدت امت و یاری آن‌ها و تأثیر روش برخی بر برخی دیگر به شکلی که گویا یک شخص واحد هستند، می‌باشد. این‌یکی از سنت‌های اجتماعی است که قرآن بیان کرده و اکثر مردم از آن غافل بوده و از بیان آن استفاده نمی‌برند.[١]

نقد و بررسی

اول) اهتمام عبده برای دریافت پیام اجتماعی از آیات قرآن و تبیین سنت‌های جهان و نظام جامعه، پرهیز وی از روایات و عقل‌گرایی افراطی، او را به چنین تفسیری سوق داده ‌باشد.

دوم) احیای مردگان در دنیا امکان عقلی و امتناع عادی دارد[٢] و تمام آیاتی که دلالت بر احیای مردگان دارند، مانند آیات مربوط به داستان‌های ابراهیم، موسی، عیسی (ع) و عُزیر، در ردّ ادّعای او مبنی بر عدم امکان مردن و زنده شدن دوباره در دنیا، کافی است.

سوم) اگر در میان حیات دنیوی مرگی اتّفاق بیفتد، آن زندگی به دو حیات تقسیم نمی‌شود، همچنان ‌که این معنا از داستان عزیر که پس از زنده شدن مدّت‌ها از مرگ خود بی‌خبر بود، استفاده می‌شود، چون عُزیر و امثالش معتقد بودند که یک‌بار به دنیا آمده‌اند و یک‌بار نیز می‌میرند.

[١] - محمد عماره، المنهج الاصلاحی للامام محمد عبده، ص ۱۰۰-۱۰۱. وی آیه را مشتمل بر این پیام می داند که شما مومنان ازحوادث جهان عبرت گیرید و بدانید ترس از دفاع دربرابر دشمنان و فرار، مرگی همراه باننگ است. پس درحمایت کامل خود ازملت و دین کوتاهی نکنید. همان.

[٢] - عبدالله جوادی آملی، تسنیم، ج ۱۱، ص ۵۴۵.