معجزات انبیا در تفسیر المنار - مدرسی راد، زهرا؛ غضنفری، علی؛ میراحمدی، عبدالله - الصفحة ٩٩ - ٣- نگاه کارکردگرایانه به قصههای قرآن
بهصراحت به انکار واقعنمایی تعدادی از قصص قرآن میپردازد[١] و معتقد است بیان هنری، هر چه از واقعیت تاریخی دور باشد، صداقت قرآن را خدشهدار نمیکند. [٢]
ز) خلف الله شاگرد امین خولی در مقام دفاع از قرآن كريم در مقابل شبهات برخي مستشرقان و مبلغان مسيحی، مبني بر غیرواقعی بودن برخي داستانهاي قرآن، بر اهداف هدايتي و تربيتي قصهها مانند عبرتآموزی متمرکز میشود.[٣]وی فایده عدم التزام به صحت تاریخی قصص قرآن را در رهایی از بند اسرائیلیات، توجه به مقاصد قرآن، رفع اشکال تکرار متفاوت قصص قرآن و به شمار آوردن آنها در متشابهات و ملتزم نبودن به پذیرش دیدگاهی خاص از میان اخبار تاریخی واردشده درباره قصص قرآن میداند.[٤]
[١] - حسن زرنوشه فراهانی، جریان شناسی اندیشههای تفسیری نومعتزله؛ مطالعه موردی مسئله تاویل، دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۳۹۵، ص ۱۴۹.به نقل از محمد احمد خلف الله، الفن القصصی فی القرآن الکریم، مقدمه امین الخولی ص د .
[٢] - همان، ص ۱۴۹-۱۵۰ به نقل از ص ه.
[٣] - خلف الله معتقد است اغلب قصص قرآن از حیث شکل و ساختمان و عناصر، از ذهنیت و زندگی مردم عرب برگرفته شده و قرآن با اسلوبی هنری در آن تغییراتی داده است. ر.ک. احمد محمد خلف الله، الفن القصصی فی القرآن الکریم، شارح خلیل عبدالکریم، ۲ جلدی، لندن: سینا للنشر، ۱۹۹۹م ،ج ۱، ص ٢٥٧ـ٢٥٨. عبدالکریم محمود خطیب در کتاب «القصصالقرآنی فی منطوقه و مفهومه» و محمدهادی معرفت در باب پنجم کتاب «شبهاتٌ و ردودٌ حولَ القرآنالکریم» عقیده خلف الله مبنی بر ناواقعگرایی قصص قرآن را نقد کرده اند.
[٤] - همان،ج ۱، ص ۷۴-۷۳. خلف الله توضیح میدهد بیان قصههای قرآن بیان فنی و هنری است. مباحث تاریخی در داستانهای قرآنی جز تصاویر ذهنی آن چه معاصران پیامبر (صلی الله علیه و آله) در مورد تاریخ میدانند چیز دیگری نیست و لازم نیست آن چه این افراد میدانند، حقیقت و و اقعیت باشد. همچنین قرآن مجبور نیست که این مسائل را تصحیح کند و یا آنها را به حقیقت و و اقعیت بازگرداند؛ زیرا قرآن کریم در بیان معجزهآسای خود آن چه را که عربها به آن معتقد بودند و مخاطبان آن را باور داشتند، ارائه میداد. قرآن کریم ما را ملزم نمیکند که به عقیده خاصی در مورد این موضوعات تاریخی اعتقاد داشته باشیم. شایسته است که زمینه برای جستجو و موشکافی باز شود و اشکالی ندارد که نتیجه تحقیق مغایر با این مسائل باشد. نتیجه هر چه باشد، با هدف قرآن مغایر نخواهد بود؛ زیرا خداوند نمیخواست به ما تاریخ بیاموزد و داستانهای قرآنی هدفی جز تشویق، درس گرفتن و مواردی از این دست نداشته است. همان، ج ۱، ص۲۷۵-۲۷۶.