معجزات انبیا در تفسیر المنار - مدرسی راد، زهرا؛ غضنفری، علی؛ میراحمدی، عبدالله - الصفحة ٧٤ - مقدمه
برجهان اسلام حاکم شد. در این حین، برخی راه نجات را عمل به شیوه غربی، برخی برگشت به شریعت و برخی در مقابل آن بدون جواب ماندند.[١]
ابوالکلام آزاد[٢] جنبشهای اصلاحطلبی در جهان اسلام را در سه محور تجددطلبان، اصلاحطلبان سیاسی و اصلاحطلبان دینی خلاصه میکند. اصلاحطلبان دینی نسبت به تفاسیر گذشته انتقاد داشتند و آنها را متهم به بی روشی میکردند لذا تلاش داشتند تفسیر را روشمند کرده و قواعد تفسیری جدیدی تدوین کند. ایشان معتقد بودند همانطور که فقه برای خودش اصول و قواعدی داشته و مضبوط شده است، در تفسیر نیز باید چنین اصولی وجود داشته باشد تا تفسیر ساماندهی شود.[٣]
جنبش بیداری اسلامی مصر در پی تهاجم گسترده غرب، استبداد و انحطاط اجتماعی، بحران هویت، جمود حاکم بر الازهر به وقوع پیوست.[٤] عبده نیز از مفسران نواندیش مصری
[١] - رمضان خمیس الغریب، موازنة بین منهجی مدرسه المنار و مدرسه الامناء فی التفسیر و علوم القرآن، ص ۳۴؛ ر.ک. محمد رجب البیومی، خطوات التفسیر البیانی، بی نا، بی جا، ۱۳۹۱، ص ۲۸۴-۲۸۳.
[٢] -شاعر، سخنور، سیاست مدار و صاحب «تفسیر ترجمان القرآن» که مدتی رهبر حزب کنگره ملی هند بود.
[٣] - احمد پاکتچی، تاریخ تفسیر قرآن کریم، ص ۲۴۴. تجدد طلبان میخواهند درعین حفظ مواضع اسلامی و ارتباط با مدرنیته، تجددگرایی را به نحوی با استفاده ازقرآن و در قالب مباحث دینی ارائه کند. اصلاح طلبان سیاسی معتقدند اگر در جهان اسلام و ابستگی و استبداد و جود دارد به خاطر دور شدن ازتعالیم دینی است. مشکل این است که بفهم خود ازدین درست عمل نکردهایم. اصلاح طلبان دینی به دنبال فهم صحیح ازدین بودند. عبده ازجمله کسانی است که شروع کارش ازاصلاحات سیاسی بود و لی بعداً او و رشیدرضا در زمره اصلاحطلبان دینی قرار میگیرند. همان،ص ۲۳۸-۲۴۲ .
[٤] - ر.ک. نصر الله آقاجانی، پیشگامان بیداری اسلامی درمصر، معرفت، سال ۱۹، شماره ۱۵۱، ۱۳۸۹، ص۹۲-۹۰.