معجزات انبیا در تفسیر المنار - مدرسی راد، زهرا؛ غضنفری، علی؛ میراحمدی، عبدالله - الصفحة ١٠٦ - دوم) عدم حجیت خبر واحد
موارد کمی بدون قرینه یقین آور است. ذهبی معتقد است اگر خبر واحد یقین آور و یا به دلیل همراهی با قرائن، علم آور باشد، میتوان با آن عقیدهای را ثابت کرد. در مورد مباحث تاریخی مانند حوادث گذشته یا آینده یا مربوط به تفاصیل قیامت، تواتر در روایات شرط نیست؛ زیرا آنها از عقاید نیستند و صحت سند کفایت میکند.[١]
عبده فقط تواتر روایت و نه وثاقت راوی را در اعتبار خبر لازم میداند و مینویسد وثاقت راوی حالتی مختص اوست که برای دیگری فهمیدن آن ممکن نیست. چراکه برای این کار شناخت احوال، اخلاق و ویژگیهای نفسانی راوی ضروری است.[٢]
رشید رضا در توضیح سخن عبده مینویسد که برخی از اخبار آحاد برای کسی که بدان خبر اطمینان یابد و صحت روایت برایش ثابتشده و به دلالت آن وثوق یابد، حجت است اما برای دیگران حجت نیست و عمل بدان لازم نیست. ازنظر وی، به همین سبب صحابه تمام احادیثی را که میشنیدند، نمینوشتند و مسلمانان را به پیروی از قرآن و عمل به آن و سنت عملی دعوت میکردند.[٣] در این ديدگاه يك خبر، هم ميتواند حجت باشد و هم نباشد؛ يعني حجيت خبر و احد بستگي به ميزان وسواس و زودباوري افراد و يا روشها و مباني فكري ایشان دارد.
[١] - ر.ک. محمد حسین ذهبی، التفسیر و المفسرون، ج ۲، ص ۵۵۰-۵۵۷.
[٢] - محمد عماره، الامام محمد عبده مجدد الدنیا بتجدید الدین، ص ۸۵. وی برخی مفسرین را به شیفتگی و جنون به نقل روایات متصف میکند. محمد رشید رضا، المنار، ج ۳، ص ۲۹۸ ذیل آیه ۴۱ آل عمران.
[٣] - محمد رشید رضا، المنار، ج ۱، ص ۱۳۸. به باور رشیدرضا ظن حاصل ازخبر و احد بايد به مرحلة اطمينان برسد و اطمينان هر شخص براي خودش اعتبار دارد.