روز شمار تاريخ معاصر ايران - فراهانى، حسن - الصفحة ٥١٢
به آنان مسئوليت داده شود. ١٢
[تصوير] اقبال السلطنه ماكوئى
[تصوير] حسين سميعى (اديب السلطنه)
* ممنوعيت معامله با تجارتخانه برادران تومانيانس
امروز سرتيپ دوم محمود آقا انصارى رئيس كميسيون رسيدگى به محاسبه تجارتخانه برادران تومانيانس با انتشار اعلانى ١٣ در مطبوعات به مردم اطلاع داد: تجارتخانه برادران تومانيانس حق فروش املاك و اموال خود را ندارند و هرگونه معاملهاى در اين زمينه، از درجه اعتبار ساقط است. ١٤
* اخراج ارامنه روسيه از قشون ايران
رضا خان پس از اطلاع از اينكه، ايالت آذربايجان نزديك به چهار صد نفر از ارامنه مهاجر روسيه ١٥ را در قشون استخدام نموده است، دستور داد، آنان را به هرطريق از قشون اخراج نمايند. ١٦ اين ارامنه چندى قبل به دستور مخبر السلطنه والى آذربايجان در جبهه شرفخانه ١٧ مشغول به خدمت شده بودند. ١٨
______________________________
(١). حسن پيرنيا، مشير الدوله، متولد ١٢٥١
ش، فرزند ميرزا نصر اللّه مشير الدوله، تحصيلات مقدماتى و معمول زمان را به اتفاق
برادرش حسين پيرنيا تحت مراقبت و نظارت پدر انجام داد و علوم متداول را فراگرفت و
سپس جهت ادامه تحصيل به روسيه رفت و در رشتههاى نظام و حقوق فارغ التحصيل شد. پس
از آن به فرانسه رفت و مدتى به تحصيل پرداخت و سپس به خدمت در سفارت ايران در
روسيه درآمد. در سال ١٣١٧ ق، پدرش وزير امور خارجه شد و او را به تهران احضار و با
لقب مشير الملك به عنوان رئيس دفتر وزارت خارجه و منشى مخصوص خود تعيين نمود در
سال ١٣٢٠ ق، در مقام وزيرمختار ايران در روسيه به آن كشور رفت. حسن پيرنيا پس از
مرگ پدرش، لقب مشير الدوله گرفت. وى در كابينه ناصر الملك وزير امور خارجه گرديد.
در ترميم كابينه نظام السلطنه نيز وزير امور خارجه شد.
در خرداد ١٢٨٧ در كابينه ميرزا احمد خان مشير السلطنه وزارت علوم و اوقاف به وى سپرده شد. در سال ١٢٨٨ وزير عدليه شد. در كابينه دوم و سوم سپهدار تنكابنى وزير عدليه بود و در كابينه چهارم وزير تجارت گرديد، در كابينه صمصام السلطنه بختيارى نيز وزير عدليه شد. وقتى علاء السلطنه مازندرانى كابينه تشكيل داد مشير الدوله را به سمت وزير علوم و معارف برگزيد. در اسفند ١٢٩٣ به مقام رئيس الوزرايى رسيد و درعينحال وزارت جنگ را عهدهدار شد. در سال ١٢٩٦ بار ديگر در كابينه علاء السلطنه وزير جنگ شد. از تير ١٢٩٩ ش، به مدت ٥ ماه نخستوزير بود. در آبان همان سال جاى خود را به سپهدار رشتى داد. در بهمن ١٣٠٠ دوباره به مقام رئيس الوزرايى رسيد و خود وزير داخله نيز بود. در خرداد ١٣٠٢ براى بار چهارم به نخستوزيرى رسيد. چند دوره نماينده مجلس بود و به دفعات در وزارتخانههاى مختلف مقام وزارت داشت. مشهورترين اثر وى تاريخ ايران باستان است. سرانجام مشير الدوله در ٢٩ آبان ١٣١٤ درگذشت و در امامزاده صالح تجريش به خاك سپرده شد. (زندگىنامه و شرح حال وزراى امور خارجه، ص ٩٩- ١٠١؛ حيات يحيى، ج ٤، ص ٣٨٣؛ شرح زندگانى من، ج ٢، ص ٦٩؛ خاطرات و خاطرات، ص ٣٥٠- ٣٥١).
(٢). حسين سميعى اديب السلطنه فرزند ميرزا حسن خان اديب السلطنه در سال ١٢٥٣ ش، در رشت متولد شد. در كرمانشاه نزد ابو الفقراء اصفهانى و ميرزا سالك و در تهران در مدرسه دار الفنون تحصيلات را گذراند. مشاغل دولتى را از وزارت خارجه آغاز كرد و در سال ١٣١٤ ق، معاون دوم اداره عثمانى و در محرم ١٣٢٦ ق، مدير اداره تحريرات دول غيرهمجوار بود و در سال ١٣٢٩ ق و ١٢٩٠ ش، مديريت كل وزارت داخله را بر عهده داشت.
اديب السلطنه سميعى در سال ١٢٩٣ ش، به مجلس شوراى ملى راه يافت و در دوره سوم نماينده مردم رشت بود. هنگام ورود قواى متجاوز روسيه به ايران در محرم ١٣٣٤ ق، و خروج آزاديخواهان و دموكراتها از تهران او نيز كه از سران حزب دموكرات رشت بود، به همراه مهاجرين تهران را ترك گفت. هنگامى كه مهاجرين در كرمانشاه حكومت مستقل موقتى خود را به رياست نظام السلطنه مافى تشكيل دادند، وزير داخله اين حكومت در تبعيد بود. پس از تصرف غرب كشور توسط ارتش روسيه به استانبول و حلب رفت و تا سال ١٣٣٨ ق، به كشور بازنگشت. سميعى در كابينه فتح اللّه اكبر سپهدار رشتى كه در پنجم آبانماه ١٢٩٩ ش، تشكيل شد معاون رئيس الوزراء بود و در همين سمت بود كه از طرف دولت و دربار مأمور شد تا جلوى حركت كودتاچيان سوم اسفند ١٢٩٩ ش، را بگيرد ولى موفق نشد و توسط كودتاچيان مدتى بازداشت شد. پس از كودتاى اسفند ١٢٩٩ ش، اديب السلطنه سميعى به مناصب بالاتر ترقى كرد. در كابينه اول قوام السلطنه كه در ١٤ خرداد ١٣٠٠ ش، تشكيل شد وزير فوايد عامه و تجارت شد و همين سمت را در كابينه مشير الدوله كه در بهمنماه ١٣٠٠ تشكيل شد، حفظ كرد. در اسفندماه ١٣٠١ ش، در كابينه مستوفى الممالك به كفالت