تجار آمريكايى طى ملاقات‌ها و مكاتباتى كه با سفارت ايران در واشنگتن داشتند، آمادگى و تمايل خود را براى خريد مواد خام صنعتى و كشاورزى (به‌ويژه پنبه، ابريشم و توتون) از ايران اعلام كردند. ٩

[تصوير] نصرت السلطنه‌

* پايان حكومت‌نظامى در تهران‌

حكومت‌نظامى در تهران پايان يافت. محمود انصارى حكمران نظامى تهران اعلام كرد كه از امشب در تهران و شميرانات، عبور و مرور شبانه تا صبح آزاد است و مأمورين متعرض هيچ‌كس نخواهند شد. ١٠

______________________________
(١). ارباب كيخسرو فرزند شاهرخ در سال ١٢٥٣ ش، در كرمان متولد شد. جدّ پدرى او «ملا گشتاسب» منجم مشهور بود. شاهرخ پدر كيخسرو، آموزگار دبستان‌هاى كرمان بود. كيخسرو تحصيلات مقدماتى را در كرمان به پايان رساند و در سن نه سالگى به تهران آمد و سه سال به ادامه تحصيل پرداخت.

سپس به سفارش «مانكجى هاتريا» با برادر كوچكتر خود به بمبئى رهسپار شد و در آن ديار به حمايت و سرپرستى «دينشاه» رئيس انجمن اكابر صاحبان پارسى به تحصيل پرداخت و پس از اتمام تحصيل در حدود سال ١٢٦٧ ش، از طرف انجمن اكابر صاحبان پارسى به آموزگارى دبستان كرمان منصوب گرديد. مدتى در كرمان دست به اصلاحات فرهنگى زد و سپس از راه مشهد و عشق‌آباد به روسيه رفت و تقريبا يك سال و اندى در «ادسا» به سربرد و سپس به تهران آمد و جزو مديران اداره «ارباب جمشيد» شد. او پس از پيروزى در انتخابات دوره دوم مجلس شوراى ملى ١٢٨٨ ش، به جاى ارباب جمشيد به نمايندگى از طرف زرتشتيان به مجلس راه يافت. در پاييز سال ١٣٠١ ارباب كيخسرو به همراه چند نفر از رجال دانشمند ايران جمعيتى به نام انجمن آثار ملى را تأسيس كرد. كيخسرو عضو كميسيونى بود كه از طرف دولت براى رسيدگى به مسئله جواهراتى كه گفته مى‌شد احمد شاه قاجار با خود برده است تشكيل شد، كه پس از رسيدگى و تحقيقات معلوم شد كه احمد شاه كوچكترين چيزى از جواهرات سلطنتى را با خود نبرده و اين هياهو براى متزلزل كردن كابينه مشير الدوله بوده است. ارباب كيخسرو همچنين در زمان تشكيل مجلس مؤسسان ١٣٠٤ ش، از طرف زرتشتيان به وكالت رسيد و در آن مجلس نيز عضو هيئت‌رئيسه بود. او در تفكر سياسى خود به سوى آمريكا گرايش نشان مى‌داد و نزديكى به آمريكا را بهترين راه براى اجراى سياست نه روس و نه انگليس مى‌دانست. ارباب كيخسرو مدتى نيز رئيس شركت تلفن بود كه اولين قرارداد تهاترى ايران را با سوئد منعقد كرد. وى نماينده شخصى رضا شاه در تحويل گرفتن راه‌آهن ايران از آلمانى‌ها و آمريكائى‌ها بود. ارباب كيخسرو شاهرخ سرانجام در ١١ تيرماه ١٣١٩ هنگامى كه از مجلس عروسى بازمى‌گشت به‌طور اسرارآميزى كشته شد و بامداد روز بعد، جسد او را در خيابان كاخ تهران يافتند. (تاريخ بيست ساله ايران، ج ٤، صص ٣١٠ و ٣١١؛ اختناق ايران، صص ٧٢ و ٧٣، بازيگران عصر رضا شاهى، صص ٢١٤ و ٢١٥؛ شرح حال رجال ايران، ج ٣، ص ١٧٩؛ مجله فروهر ش ١١ و ١٢، س ١٣٦٦، صص ١٣ و ١٤؛ فروهر، س ١٣٦٩، شم ٣ و ٤، ص ٥، اسنادى از زرتشتيان، ص ١٤١ به بعد؛ مجله آينده، س ١٣٧٢، شم ٦- ٤، ص ٣٩٨).

(٢). مراسله نصرت السلطنه به وزارت داخله، ٥/ ٤/ ١٣٠٠، اسناد ملى ايران، شم ت ٢٩٣٠٠٦٠٤٣.

(٣). مراسله سفارت انگليس به رئيس الوزراء، ٥/ ٤/ ١٣٠٠، اسناد وزارت خارجه، س ١٣٠٠، ك ٣، پ ٣، ص ٢٢.

(٤). روزنامه تايمز، ٢٦ ژوئن. ١٩٢١.

(٥). همان.

(٦). بيرق: پرچم.

(٧). منظور از نيروهاى سرخ، همان نظاميان ارتش روسيه شوروى هستند. (م).

(٨). روزنامه ايران، ٦/ ٤/ ١٣٠٠، ص ١.

(٩). اسناد وزارت خارجه، س ١٣٠٠، ك ٢، پ ١.

(١٠). روزنامه ايران، ٥/ ٤/ ١٣٠٠، ص ١.