رضا خان با انتشار بيانيه‌اى رسمى اعلام كرد روزهاى چهارشنبه هرهفته از ساعت ١٥ تا ١٧ را به ملاقات با مأمورين كشورهاى خارجى و برخى اشخاص اروپايى اختصاص داده است تا در صورت تمايل وى را در منزل شخصى‌اش ملاقات كنند. ٩

* آمادگى قوام السلطنه براى استعفا

قوام السلطنه كه دولتش با بحران مالى شديدى روبرو بود در تلگرافى به حسين علاء با اشاره مختصرى به وضعيت نامساعد دولت و اينكه، كابينه‌اش به دليل بى‌پولى ناچار به استعفا خواهد بود ١٠ از حسين علاء خواست: چنانچه تهيه پول از آمريكا ممكن نيست بدون تأخير او را مطلع سازد تا از مقام خود استعفا دهد. ١١

______________________________
(١). روزنامه ايران، ٢٢/ ٩/ ١٣٠٠، ص ١.

(٢). روزنامه اتحاد ١٩/ ٩/ ١٣٠٠، ص ٢.

(٣). تلگراف خليل مشاور السلطان از تبريز به تهران، ١٩/ ٩/ ١٣٠٠، اسناد وزارت خارجه، س ١٣٠٠، ك ٤٥، پ ١٢، ص ٤٨.

(٤). حسين پيرنيا ملقب به مؤتمن الملك فرزند ميرزا نصر اللّه خان نائينى مشير الدوله در سال ١٢٥٤ ش، در تهران متولد شد. تحصيلات ابتدايى را در تهران فراگرفت و سپس عازم اروپا شد و در مدرسه حقوق پاريس ادامه تحصيل داد. پس از بازگشت به ايران به خدمت وزارت امور خارجه درآمد.

در سال ١٣٢٠ ق، به رياست دفتر وزارت امور خارجه منصوب شد، تا سال ١٣٢٥ ق، در اين سمت باقى بود و در هين سمت لقب مؤتمن الملك گرفت.

وى در سال ١٣٢٥ ق، در كابينه ميرزا ابو القاسم ناصر الملك، وزير تجارت و گمركات و در كابينه ميرزا احمد خان مشير الدوله (جمادى الاول ١٣٢٦ ق/ خرداد ١٢٨٧ ش) وزير فوايد عامه و تجارت بود ولى در دى‌ماه ١٢٨٧ ش، از اين سمت استعفا داد. وى در دوره رئيس الوزرايى دوم ميرزا ابو القاسم خان ناصر الملك، وزارت علوم و معارف را عهده‌دار بود. مؤتمن الملك از تهران به نمايندگى دوره دوم و سوم مجلس شوراى ملى انتخاب گرديد و در هر دو دوره رياست مجلس را نيز عهده‌دار بود. در سال ١٣٣٥ ق (١٢٩٦ ش)، در دو كابينه علاء السلطنه، وزير فوايد عامه و تجارت بود. در كابينه عين الدوله نيز، همين سمت را دارا بود و در همان سال در كابينه حسن مستوفى وزير معارف و اوقاف شد. در سال ١٣٣٨ ق، در كابينه ميرزا حسن خان مشير الدوله، مقام وزارت مشاور گرفت. در دوره چهارم مجلس شوراى ملى كه در تير ١٣٠٠ افتتاح شد نيز از تهران به مجلس راه يافت و در تمام آن دوره رياست مجلس را بر عهده داشت. در دوره پنجم نيز كماكان از تهران به وكالت مجلس شوراى ملى انتخاب شد و به رياست مجلس رسيد، ولى در مهر ١٣٠٤ از سمت رياست مجلس استعفا داد. مؤتمن الملك در انتخابات دوره ششم مجلس شوراى ملى نيز از تهران به وكالت رسيد ولى داوطلب رياست مجلس نبود و تدين به رياست انتخاب گرديد. ولى بعد از اينكه تدين در كابينه حسن مستوفى به وزارت معارف انتخاب گرديد، مؤتمن الملك در فروردين ١٣٠٦ رئيس مجلس شد، مؤتمن الملك در دوره‌هاى هفتم و چهاردهم نيز از تهران به نمايندگى مجلس شوراى ملى انتخاب شد ولى در هردو دوره نمايندگى را نپذيرفت. حسين پيرنيا در شهريور ١٣٢٦ در سن ٧٣ سالگى درگذشت و در آرامگاه خانوادگى در امامزاده صالح تجريش دفن گرديد. (شرح حال رجال ايران، ج ١، ص ٣٨٨- ٣٨٩؛ ايران در جنگ بزرگ، ص ١٣٨؛ دولتهاى عصر مشروطيت، ص ١٦، ٢٢، ٢٤، ٢٩- ٢٦، ٣٥- ٣٤، ٣٧، ٨٢- ٨٣، ١٠١- ١٠٧؛ اسامى نمايندگان مجلس شوراى ملى از آغاز مشروطيت تا ...، ص ١٦، ٢١، ٢٥، ٢٩، ٣٥- ٣٨، ٤٢، ٤٨- ٤٩، ٥٧، ٦٣، ٧٠، ٨١- ٧٩؛ روزشمار تاريخ از مشروطه تا انقلاب اسلامى، ج ١، ص ٩٤- ٩٥، ١٠٧، ١٩٧، ٢١٨، ٢١٧، ٤٠٨، رهبران مشروطه، ج ١، ص ٧٢٦).

(٥). نامه تجار به رئيس مجلس شوراى ملى، ١٩/ ٩/ ١٣٠٠، اسناد وزارت خارجه، س ١٣٠٠، ك ١٥، پ ٥، ص ٢٨.

(٦). تلگراف كفيل حكومت كرمانشاهان به رئيس الوزراء، ١٩/ ٩/ ١٣٠٠، اسناد وزارت خارجه، س ١٣٠٠، ك ٣، پ ٥، ص ٦.

(٧). مراسله وزارت خارجه به وزارت داخله، ٢٥/ ٩/ ١٣٠٠، اسناد وزارت خارجه ايران، س ١٣٠٠، ك ٣، پ ٥، ص ٩.

(٨). روزنامه ايران، ٢٣/ ٩/ ١٣٠٠، ص ٢.

(٩). روزنامه ايران، ١٩/ ٩/ ١٣٠٠، ص ١.

(١٠). قوام در تاريخ ٢٠/ ٩/ ١٣٠٠، تلگرافى ديگر در اين خصوص به علاء مخابره نمود. در بخشى از تلگراف وى آمده است:

«... اگر به فوريت وجه از آمريكا نرسد براى كابينه امكان مداومت در كار باقى نمانده. بانك شاهنشاهى دينارى مساعدت نمى‌كند و انگليسى‌ها شرايطى در مساعدت نمودن بانك كردند كه براى دولت قبول آنها غير ممكن و با نقشه‌اى كه به توسط جناب‌عالى در جريان است منافات دارد. در اين صورت اگر وجه فورى نرسد مجبور به استعفا خواهم بود ...» (نفت شمال، ص ٢٥- ٢٤).

(١١). نفت شمال، ص ٢٤- ٢٣.