هيئت دولت با پرداخت مبلغ يك هزار تومان به بازماندگان موسيو «كارليه بلژيكى» رئيس گمرك بندر لنگه كه به دليل بيمارى در بوشهر فوت نموده بود، موافقت كرد. ١٣

* درخواست وزارت فلاحت و تجارت براى آزادى دو تن از كاركنان اين وزارتخانه‌

وزارت فلاحت و تجارت و فوايد عامه براى آزادى دو نفر از كاركنان اين وزارتخانه كه به جاى «مدبر الملك» ١٤ دستگير شده بودند، براى سيد ضياء الدين طباطبائى، نامه‌اى ارسال نمود.

در اين نامه خطاب به سيد ضياء تصريح شده است: پس از اينكه مأمورين حكومت‌نظامى موفق نمى‌شوند مدبر الملك را دستگير نمايند، در عوض «اسد اللّه خان» و «محمد قلى خان» را (برادران او كه از كاركنان وزارت فوايد عامه بودند)، دستگير مى‌نمايند. وزارت فوايد عامه كه اين كارمندان خود را بى‌تقصير مى‌دانست، با توجه به معوق ماندن كارهاى مرجوعه به آنان درخواست آزادى آنها را نمود. ١٥

______________________________
(١). در ساختار جديد وزارت جنگ بنا به پيشنهاد رضا خان، بريگاد مركزى به قواى قزاق پيوست كه خود اقدامى براى تقويت قواى قزاق بود. از ديگر اقدامات مسعود كيهان در سمت وزارت جنگ تقاضاى اعطاى نشان درجه اول براى كلنل هنرى اسمايس و ژنرال آيرونسايد و برخى ديگر از افسران انگليسى بود. (اسناد موسسه تاريخ معاصر، شم ٤٥٥٨- ن).

(٢). تاريخ معاصر ايران، س ١٣٧٩، شم ١٥ و ١٦، ص ٢٠٨.

(٣). ميرزا ابو القاسم خان عميد ملقب به انتظام الملك در سال ١٢٩٩ ق، در تهران متولد شد. پس از انجام تحصيلات مقدماتى و متوسطه، وارد مدرسه علوم سياسى شد و دوره درس مزبور را به پايان رساند در سال ١٣٢١ ق، در وزارت امور خارجه استخدام شد و چون به زبان فرانسه مسلط بود در زمره مترجمين وزارت امور خارجه درآمد. سپس به معاونت اداره ترجمه منصوب شد و در سال ١٣٢٧ ق، مدير دايره ترجمه و مطبوعات شد. در سال ١٣٣٢ ق، به رياست اداره گذرنامه منصوب گرديد و سرانجام در ١٢٩٧ ش، به جاى ميرزا حسين خان معين الوزراه كه به مقام فوائد عامه ارتقاء يافته بود، به رياست كابينه وزارت امور خارجه منصوب گرديد و در ٢٥ آذرماه ١٢٩٧ از طرف وثوق الدوله رئيس الوزراء، هيئتى به رياست مشاور الممالك انصارى وزير امور خارجه و به عضويت ذكاء الملك فروغى، حسين معين الوزاره و ميرزا ابو القاسم خان انتظام الملك براى شركت در كنفرانس صلح ورساى براى احقاق حق دولت ايران كه در جنگ بين المللى خسارات زيادى متحمل شده بود، به پاريس رفت و ليكن هيئت ايرانى را به كنفرانس راه ندادند. در اين مأموريت ميرزا ابو القاسم انتظام الملك زحمات زيادى متحمل گرديد.

وقتى هيئت به ايران بازگشت، انتظام الملك در پاريس باقى ماند تا همكارى لازم را با نصرت الدوله وزير جديد امور خارجه به عمل آورد. انتظام الملك در سال ١٢٩٩ ش، به ايران بازگشت و رياست اداره اروپا به وى واگذار شد. در خردادماه ١٣٠٤، با سمت وزيرمختار در رم عازم ايتاليا شد. در اين مأموريت، سفارتخانه‌هاى ايران در مجارستان و چكسلواكى به صورت «آكرديته» با وى بود. انتظام الملك قريب چهار سال در اين مأموريت باقى ماند. سرانجام در بهمن ١٣٠٠ ش، به ايران احضار و به عنوان كفيل وزارت خارجه، به شاه و مجلس معرفى گرديد. انتظام الملك كه نام خانوادگى عميد را براى خود انتخاب كرده بود مدتى هم در مدرسه علوم سياسى، تاريخ ايران تدريس مى‌نمود. (زندگينامه و شرح حال وزراى امور خارجه، ص ٢٧٧).

(٤). روزنامه ايران، ١٦/ ١٢/ ١٢٩٩، ص ١.

(٥). اداره صحيه در آن زمان زير نظر وزارت داخله بود. (م).

(٦). روزنامه ايران، ١٦/ ١٢/ ١٢٩٩، ص ٢.

(٧). همان، ص ١.

(٨). وزارت خارجه به اين نامه حكومت‌نظامى تهران پاسخ داد، براى جلوگيرى از وقوع برخى مشكلات لازم است منع اتباع خارجى از فروش مشروبات با حضور نماينده وزارت خارجه صورت بگيرد. (اسناد وزارت خارجه، س ١٣٣٩ ق، ك ٢٦، پ ١، ص ٩).

(٩). صادق صادق (مستشار الدوله) از وكلاى تندرو و همفكر و همراه تقى‌زاده در مجلس شوراى ملى اول بود. وى از جمله كسانى بود كه مانع ثبت كلمه مشروعه در دستخط فرمان مشروطيت توسط مظفر الدين شاه شد. پس از فتح تهران به عضويت مجلس عالى و هيئت مديره انقلاب درآمد. در مجلس دوم به رياست مجلس رسيد. سمت‌هاى بعدى وى در وزارت داخله، پست و تلگراف، فوايد عامه و وزير مشاور بود كه در دولت‌هاى مشروطه به آن سمت‌ها نائل آمد. وى در جريان قرارداد ١٩١٩ به مخالفت با قرارداد پرداخت و تبعيد شد، پس از كودتا تحت تعقيب سيد ضياء قرار گرفت اما با عزل سيد ضياء ظاهرا مشكلات وى نيز خاتمه يافت و به خدمت رضا خان درآمد. وى عضو و رئيس مجلس مؤسسانى بود كه در ١٣٠٤ ش، رضا خان را به سلطنت برگزيد. در سال ١٣٠٩ ش، به سفارت ايران در تركيه منصوب شد و سفر رضا شاه به تركيه در زمان سفارت او صورت گرفت. وى پس از پنج سال مأموريت در تركيه، به تهران احضار گرديد و به نيابت توليت مدرسه عالى سپهسالار انتخاب گرديد و پس از مدت كوتاهى بازنشسته شد در مرداد ١٣٢١ ش، در دولت قوام السلطنه، وزير مشاور كابينه قوام السلطنه بود. در سال ١٣٢٨ ش، سناتور انتصابى آذربايجان شد. سرانجام مستشار الدوله در سال ١٣٣٢ ش، در سن ٨٨ سالگى در تهران درگذشت و در مقبره ظهير الدوله دفن گرديد. (تاريخ بيست ساله، ج ١، ص ٩٦، ٩٧، ١٨٩؛ خاطرات سرريدر بولارد، ص ٤٤٩- ٤٤٨؛ خاطرات من ... ص ٣٦٦- ٣٦٧؛ شرح حال رجال سياسى و نظامى ايران، ج ٢، ص ٩٠٨- ٩٠٩).

(١٠). خانواده مستشار الدوله پس از دريافت اين اخطار در نامه‌اى به رئيس الوزراء با اظهار بى‌اطلاعى از محل اختفاى وى و ابراز نگرانى از اين بابت از سيد ضياء الدين طباطبايى خواستند، دستور دهد تا حكومت‌نظامى متعرض منزل آنان نشود. (اسناد موسسه تاريخ معاصر، شم ٤٢٠٢- ن).

(١١). مراسله حكومت‌نظامى تهران به خانواده مستشار الدوله، ١٥/ ١٢/ ١٢٩٩، اسناد مؤسسه تاريخ معاصر، شم- ٢٤٠٣- ن.

(١٢). روزنامه ايران، ١٦/ ١٢/ ١٢٩٩، ص ١.

(١٣). زندگانى سياسى، اجتماعى سيد ضياء الدين طباطبايى، ص ٢٠٦.

(١٤). ابراهيم سهراب‌زاده (مدبر الملك) قبل از كودتاى ١٢٩٩ ش، به همراه ميرزا حسين خان سهام الدوله، منشى سفارت اتريش، جمعيتى به نام سوسياليست تشكيل داده بود. سهراب‌زاده نماينده مراغه در پنجمين دوره مجلس شوراى ملى، وى در غائله جمهورى رضا خان از جمله سركردگان جمهورى‌خواهان بود كه تظاهراتى به هوادارى از جمهورى در تهران برپا كردند. سهراب‌زاده در آذر ١٣٠٤ ش، از مراغه به نمايندگى مجلس مؤسسان برگزيده شد تا سلطنت را به رضا خان انتقال دهد. پس از پايان دوره نمايندگى رسوايى اخلاقى و مالى كه مربوط به تصرف غيراخلاقى اموال عزيز خان خواجه بود وى را راهى زندان كرد و تمامى اموالش توسط رضا شاه مصادره شد. (شرح حال رجال ايران، ج ٢، ص ٣٢٥ و ٣٢٦؛ رضا شاه، خاطرات سليمان بهبودى، ص ٢٣- ٢٢؛ ديده‌ها و شنيده‌ها، ص ٤٣٧؛ تاريخ بيست ساله، ج ٣، ص ٥٥٨؛ خاطرات عز الممالك، ص ٢٦٠، روزنامه اطلاعات، ٢٠/ ٥/ ١٣٠٥، ص ٢).

(١٥). مراسله وزارت فلاحت و تجارت و فوايد عامه به رياست وزرا، ١٥/ ١٢/ ١٢٩٩، اسناد مؤسسه تاريخ معاصر، شم ٤٢٠١- ن.