______________________________
(١٢). تلگراف امير لشكر شمال غرب به رئيس اركان حرب كل قشون، ٢٩/ ١٠/ ١٣٠٠، اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، س ١٣٠٠، پ ٩٧، ص ٧١.

(١٣). اسماعيل اميرفضلى: سرلشكر اسماعيل اميرفضلى در سال ١٢٥٣ ش، در تهران يا بنابر قولى در ايروان به دنيا آمد و خاندان وى در سال ١٨٩٧ م، از قفقاز به تهران مهاجرت كردند. اميرفضلى در سال ١٨٩٩ م، در بريگاد قزاق نام‌نويسى كرد و در سال ١٩٢٠ م، پس از طى مراحل مختلف به درجه سرهنگى رسيد. او از دوستان رضا شاه بود و در كودتاى ١٢٩٩ ش، از همراهان وى بود. در سال ١٣٠٠ ش، به درجه سرلشكرى رسيد و به سمت فرماندهى نيروهاى نظامى در آذربايجان منصوب گشت. در سال ١٣٠١ ش، فرماندار نظامى آذربايجان شد. اميرفضلى در سال ١٣٠٣ ش، به تهران احضار شد و به سمت رياست بازرسى امور مالى ارتش رسيد. در سال ١٣١٥ ش، تا ١٣١٨ ش، كفيل وزارت جنگ بود. وى سرانجام در سال ١٣٣٢ درگذشت.

(آينده؛ سال ١٣٦٧، شماره ٨- ٦، ص ٤٢٧).

(١٤). اقبال السلطنه ماكوئى: مرتضى قلى خان فرزند تيمور خان، ملقب به اقبال السلطنه در سال ١٢٤٣ ش، به دنيا آمد. پس از فوت پدر، در سال ١٣١٢ ق، زمام امور حكومت ماكو را در دست گرفت و حكمران و سرحددار ايران در غرب و رئيس ايلات بيات ماكو بود. او قبل از اعلان مشروطيت، از افتتاح انجمن ماكو به بهانه خدشه‌دار شدن امنيت منطقه، جلوگيرى كرد. با اين حال انجمن ماكو، با تلاش سالار مكرم، خواهرزاده اقبال السلطنه تأسيس شد. وى در زمان مشروطيت به مخالفت با آن برخاست ولى با مقاومت مشروطه‌خواهان به قفقاز رفت و با نيرويى كه در قفقاز فراهم كرد، به هنگام محاصره تبريز توسط عين الدوله، به يارى وى شتافت و مشروطه‌خواهان را سركوب كرد و تا كودتاى ١٢٩٩ ش، قدرتمندترين خان آذربايجان بود.

هنگامى كه سرلشكر عبد اللّه طهماسبى به فرماندهى لشكر آذربايجان منصوب شد يكى از برنامه‌هاى اصلى وى از بين بردن اقبال السلطنه بود و به هر ترتيبى كه بود اقبال السلطنه را با خود به تبريز آورد و زندانى كرد و افسرى را به حكومت ماكو برگزيد. سرانجام پس از دستگيرى و توقيف اموال، وى در زندان تبريز مسموم شد و درگذشت. وى به هنگام مرگ ٦٠ سال سن داشت.

(رجال آذربايجان در عصر مشروطيت، ص ٢١- ٢٠؛ شرح زندگانى من، ج ٣، ص ٥٧٧؛ تاريخ بيست ساله ايران، ج ٢، ص ٨٧؛ تاريخ ماكو، ص ١١٠ و ١١٣).

(١٥). شهرستان خوى يكى از شهرهاى شمال‌غربى ايران است كه در ٧٧٧ كيلومترى شمال‌غربى تهران و ١٤٩ كيلومترى تبريز واقع شده است. شهر خوى بوسيله دو راه شوسه از طريق جلفا با جمهورى آذربايجان و ديگرى در بازرگان با كشور تركيه ارتباط دارد.

(١٦). ماكو در ٩٠٩ كيلومترى شمال‌غربى تهران و ٢٧٥ كيلومترى شمال‌غربى اروميه واقع شده و آب و هوايى كوهستانى دارد.

(١٧). تلگراف امير لشكر شمال غرب به رئيس اركان حرب كل قشون، ٢٩/ ١٠/ ١٣٠٠، اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، س ١٣٠٠، پ ٩٧، ص ٧٠.

(١٨). تلگراف دبير الوزاره به كارگزارى آذربايجان، ٢٩/ ١٠/ ١٣٠٠، اسناد وزارت خارجه، س ١٣٠٠، ك ٤٥، پ ١، ص ٥.