سفارت انگليس طى مراسله‌اى به وزارت امور خارجه ايران صورت مطالباتى را كه دولت انگليس به عنوان مساعده به دولت ايران پرداخت كرده بود به شرح ذيل اعلام كرد:

١- چهار صد و نود هزار ليره مساعده كه طى سال‌هاى ١٩١٢ تا ١٩١٤ م، به ايران پرداخت شده بود. اين مبلغ اصل مبلغ پرداختى بود كه سود آن به‌طور مرتب پرداخت شده بود.

٢- پانصد و هفتاد و دو هزار و پانصد و هيجده ليره و هفت شلينگ و چهار پنى. اين مبلغ از بابت مساعده‌هاى موراتوريم‌ ٤ به علاوه سود ٧ درصدى آن تا تاريخ هشتم مارس ١٩٢٢ م، بود.

٣- يكصد و پنجاه و چهار هزار و هشتصد و پانزده ليره و سه شلينگ و هشت پنى. اين مبلغ، قسط اول قرض پرداختى به ايران در سال ١٩١٩ م، به علاوه سود ٧ درصد آن تا تاريخ هشتم مارس ١٩٢٢ بود.

٤- چهار ميليون و هفتصد و هفتاد و يك هزار و هفتصد و يك قران و دويست دينار از بابت مساعده‌هايى كه در فارس پرداخت شده بود، و سود ٧ درصدى آن از تاريخ پانزدهم فوريه ١٩٢٢ تا هشتم مارس ١٩٢٢ م، بود.

٥- مبلغ يكصد و هشت ميليون و سيصد و چهل و پنج هزار و سيصد و پانزده قران بابت مساعده‌هاى ماهانه از اوت ١٩١٨ م تا اكتبر ١٩٢٠ م، (اين پول به قران پرداخت شده بود) و سود ٧ درصدى آن از تاريخ تلگرافات سفارت انگليس به وزارت امور خارجه براى پرداخت هريك از اقساط تا هشتم مارس ١٩٢٢ م، بود.

٦- مبلغ يازده ميليون و پانصد و نه هزار و ششصد و نود و هشت قران و پانصد و پنجاه دينار بابت مساعده‌هاى پرداخت شده به قزاقخانه از اوت ١٩١٩ تا ١٩٢٠ و سود آن تا هشتم مارس ١٩٢٢ م بود. ٥

* اعتراض بانك شاهنشاهى به دولت ايران‌

دولت ايران كه در راستاى تبديل بانك ايران به بانك دولتى ايران با مشكلات زيادى روبرو بود، امروز با اعتراض بانك شاهنشاهى نسبت به اين تغيير نام نيز مواجه شد. بانك شاهنشاهى به عنوان تنها بانك ناشر اسكناس مدعى بود تنها بانك دولتى ايران است.

سفارت انگليس، كه تغيير نام بانك ايران به بانك دولتى را خلاف قراردادهاى فيمابين و امتيازنامه انحصارى بانك شاهنشاهى مى‌دانست، طى نامه‌اى‌ ٦ اعتراض خود به اين موضوع را به وزارت امور خارجه ايران تسليم كرد. ٧

______________________________
(١). ظفر الدوله: سرلشكر حسن مقدم فرزند فتح اللّه سردار مؤيد در سال ١٢٦٥ ش، در مراغه متولد شد. پس از تحصيلات مقدماتى جهت ادامه تحصيل ابتدا به اطريش و سپس به روسيه رفت. در سال ١٣٣٣ ق، پس از فراغت از تحصيل به ايران بازگشت و با درجه سلطانى وارد قزاقخانه شد. در جوانى از سوى احمد شاه ملقب به ظفر الدوله شد. در سال ١٣٠٠ ش، رضا خان او را با درجه سرتيپى وارد ارتش جديد كرد. اولين مأموريت وى جنگ با سميتقو بود و در خاتمه دادن به ماجراى كودتاى لاهوتى نيز نقش ايفا كرد، پس از مأموريت آذربايجان به تهران آمد و به درجه سرلشكرى نائل گشت و فرمانده لشكر دوم (اين لشكر در عشرت‌آباد بود) تهران شد. در سال ١٣١٣ ش، به دستور رضا شاه منتظر خدمت شد و بعد از مدتى به دستور رضا شاه به كردستان اعزام شد و در حقيقت سپاه غرب را پس از سه سال كه مشتمل بر لشكر كردستان و دهلران بود تشكيل داد و به فرماندهى اين سپاه منصوب گشت. مقدم پس از فرماندهى سپاه غرب به ترتيب رئيس پياده‌نظام و رئيس بازرسى ارتش شد. وى در شهريور ١٣٢٠ در مقابل تجاوز انگليسى‌ها به غرب كشور سه روز مقاومت كرد تا اينكه دستور ترك مخاصمه از تهران صادر گرديد. و به همين دليل در سال ١٣٢٢ به استاندارى و فرماندهى سپاه آذربايجان شرقى و غربى منصوب شد. پس از آنكه در خريد گندم و جو براى دولت سوءاستفاده‌هايى كرد دولت سهيلى او را از كار بركنار كرد و تحت تعقيب قرارداد كه منجر به بازداشت او شد. اما در اثر اعمال فشارهاى فراوان، وزير دادگسترى تغيير كرد و پيرو آن دادستان ديوان كيفرى نيز تغيير كرد. دادستان جديد نيز پس از مدتى مقدم را آزاد كرد و اين موضوع در مطبوعات آن زمان و مجلس چهاردهم انعكاس وسيعى داشت. مقدم پس از آزادى براى هميشه از ارتش كناره‌گيرى كرد و دختر خود را نيز به عقد محمد رضا قوام فرزند قوام الملك درآورد. او سرانجام در سال ١٣٦٢ ش درگذشت و در گورستان بهشت زهرا (س) به خاك سپرده شد. (نگاهى به تاريخ و جغرافياى مياندوآب، ص ١٧٢- ١٧٣).

(٢). روزنامه ايران، ٢٦/ ٩/ ١٣٠٠، ص ١؛ روزنامه اتحاد، ٢٦/ ٩/ ١٣٠٠.

(٣). روزنامه اتحاد، ٢٧/ ٩/ ١٣٠٠، ص ٢.

(٤). موراتوريم:Moratorium مهلت قانونى، اجازه ديركرد پرداخت.

(٥). مراسله سفارت انگليس به وزارت امور خارجه، ٢٤/ ٩/ ١٣٠٠، اسناد وزارت خارجه، س ١٣٠٠، ك ٥٧، پ ١٨، ص ٦.

(٦). متن نامه سفارت انگليس به وزارت امور خارجه بدين شرح است: «از قرارى كه به دوستدار اطلاع داده شده در اين اواخر راپرتى در جرايد بوده است كه بايد يك كميسيون معين شود كه بانك استقراضى سابق ايران را به بانك دولتى ايران تبديل نمايد. شرف دارم خاطر جناب مستطاب عالى را متذكر سازم كه فصل اول امتيازنامه بانك شاهنشاهى به بانك مزبور حق مى‌دهد كه براى شصت سال از ٣٠ ژانويه ١٨٨٩ (٢٧ جمادى الاول ١٣٠٦) بانك دولتى بوده باشد و فصل سوم آن امتياز نامه به بانك مزبور كه بانك دولتى است حق انحصار نشر اسكناس را مى‌دهد. چون فقط يك بانك دولتى مى‌تواند در مملكت وجود داشته باشد، خاطر جناب مستطاب عالى را مراجعه مى‌دهد به راپرت فوق الذكر كه هرگاه اين مسئله حقيقت داشته باشد.

بايستى بر ضد ايجاد هراداره غير از بانك شاهنشاهى كه داراى لقب بانك دولتى بوده باشد پرتست [اعتراض‌] نمايم ..» (اسناد وزارت خارجه، س ١٣٠٠، ك ٣٨، پ ٨).

(٧). مراسله سفارت انگليس به وزارت امور خارجه، ٢٤/ ٩/ ١٣٠٠، اسناد وزارت خارجه، س ١٣٠٠، ك ٣٨، پ ٨، ص ٢٠.