روز شمار تاريخ معاصر ايران - فراهانى، حسن - الصفحة ١٥٦
جمعه ٢٣ ارديبهشت ١٣٠٠/ ١٣ مى ١٩٢١/ ٥ رمضان ١٣٣٩
* فرار زبردست خان به روسيه
نيروهاى ژاندارمرى پس از يك درگيرى مختصر با افراد زبردست خان، در ناحيه «صفاكلا» و «ميركلا»، وارد لطفآباد شدند. زبردست خان به همراه يكصد نفر از سواران خود نخست به ميان تركمنها گريخت و اندكزمانى بعد پس از عبور از مرز به روسيه پناهنده شد.
روسها او و خانوادهاش را در آرتق توقيف كردند.
زبردست خان پيش از فرار، يكى از گروگانهاى خود را كشت. ١
* تقاضاى سفارت انگليس براى برخورد عادلانه با قاتلين نرسس
سفارت انگليس در نامهاى به وزير امور خارجه با اشاره به ماجراى قتل نرسس(Narsess) تلگرافچى تلگرافخانه «هند و اروپ» در كرمان و بيان اينكه، حفظ امنيت كاركنان اين تلگرافخانه به عهده دولت ايران مىباشد، درخواست نمود در خصوص مجازات عاملين قتل، عدالت اجرا شود. سفارت انگليس همچنين درخواست نمود مبلغ سه هزار و ششصد تومان به بازماندگان نرسس پرداخت شود. ٢
* پيشروى نيروهاى بلشويك به سمت ايران
از كارگزارى اردبيل گزارشى مبنى بر پيشروى بلشويكها به سمت مرزهاى ايران و بمباران (گلولهباران) روستاهاى مرزى به وزارت امور خارجه رسيد.
اين گزارش حاكى از آن بود كه، قشون احمر (سرخ) نزديك به يك ماه است در سرحدات مغان از پست مرادلو و شيرين سو و قيزقالاس و اشيكچى و موران و دلاغروه تا پست ديمان آمده و پيوسته روستاهاى سرحدى ايران را كه نزديك به چهل و چند روستا مىباشد بمباران (گلولهباران) مىكنند، بطوريكه، اين اقدامات، اهالى روستاها را مجبور كرده است، دست از خانه و زندگى خود كشيده و در بيابان زندگى كنند.
چند روستا نيز خالى از سكنه شده بود. كارگزار اردبيل در ادامه گزارش خود نقل كرده است در نتيجه درگيرى كه در بيلهسوار بين نجفقلى خان و بلشويكها رخ داده، نجفقلى خان نيز تا پست ديمان (ده فرسخى اردبيل) عقبنشينى نموده است.
كارگزار اردبيل در ادامه افزود:
بلشويكها از نجفقلى خان مأيوس شده و فعلا رحيم خان رئيس طايفه موران را با خودشان همراه كرده و مىخواهند به كمك او به ايران تجاوز نمايند و حتى برخى ايلات را نيز فريب داده و آنان را به شورش و انقلاب تحريك مىنمايند. در ادامه گزارش تصريح شده است: كه فرماندهان بلشويك به طور علنى اظهار كردهاند، نيروهايشان را به اردبيل خواهند آورد و هماكنون به سرحد كلوز (واقع در چهار فرسخى اردبيل) رسيدهاند. كارگزار اردبيل در پايان ذكر كرد كه از اهالى روستاهاى مرزى روس نيز، عده زيادى به ايران وارد شدهاند و در اثر اين حوادث و وقايع، اوضاع شهر بسيار نابسامان است و مردم در تشويش و اضطراب بهسر مىبرند. ٣
______________________________
(١). گزارشهاى كنسولگرى انگليس در مشهد، ص
٦٦؛ تلگراف محمد تقى خان پسيان به رياست وزرا، ٢٣/ ٢/ ١٣٠٠، اسناد وزارت خارجه، س
١٣٠٠، ك ٤٢، پ ٧، ص ٢٤.
(٢). مراسله سفارت انگليس به وزير خارجه، ٢٣/ ٢/ ١٣٠٠، اسناد وزارت خارجه، س ١٣٣٩ ق، ك ٤٨، پ ١٧، ص ٣.
(٣). گزارش كارگزارى اردبيل به وزارت خارجه، ٢٣/ ٢/ ١٣٠٠، اسناد وزارت خارجه، س ١٣٣٩ ق، ك ٣٨، پ ٢، ص ١٢ و ١١.