روزنامه «دبا» چاپ پاريس در شماره امروز خود در مطلبى با عنوان تخليه ايران از قشون انگليس نوشت: قواى انگليس در ايران كه منتظر پايان فصل سرما بودند شروع به تخليه ايران نموده‌اند. حكمران رشت نيز، رهسپار گيلان شده تا با نمايندگان دولت آذربايجان و روسيه درباره موضوع خروج قواى سرخ از ايران وارد مذاكره شود. ١٤

______________________________
(١). احمد قوام معروف به قوام السلطنه در سال ١٢٥٢ ش، در تهران متولد شد.

پدرش ميرزا ابراهيم معتمد السلطنه از رجال دوره ناصرى بود. جدش قوام الدوله وزير دفتر استيفا بود. در سال ١٣١٢ ش، براى مدت كوتاهى، جزو اجزاى خلوت و پيش‌خدمتان ناصر الدين شاه بود. در سال ١٣١٤ ش، رئيس دفتر دايى خود، ميرزا على اكبر خان امين الدوله حاكم آذربايجان شد. در مدت صدارات سلطان عبد الحميد ميرزا عين الدوله (٢٤- ١٣٢١ ق) با لقب «دبير حضور»، منشى او بود. در اوايل مشروطيت ملقب به قوام السلطنه گرديد. وى پس از فتح تهران در سال ١٣٢٧، معاون وزارت داخله شد و در سال‌هاى ٩٩- ١٢٩٧ ش، والى خراسان بود. سپس در سال ١٣٠٠ و ١٣٠١ ش، مدتى نخست‌وزير بود، همچنين در مرداد ١٣٢١ و ١٣٢٤ ش، نيز دوباره نخست‌وزير شد و در ٢٥ تير ١٣٣١ ش، پس از استعفاى محمد مصدق از نخست‌وزيرى، قوام السلطنه به اين سمت منصوب شد، اما چهار روز بيشتر طول نكشيد كه در اثر شورش و اعتراض عمومى مجبور به استعفا گرديد و مصدق بنا به خواست مردم مجددا نخست‌وزير شد. به‌طور كلى قوام پنج بار نخست‌وزير، بيست بار وزير و يك بار فرمانرواى خراسان و يك دوره نيز وكيل مجلس بود و سرانجام در تيرماه ١٣٣٤ ش، درگذشت (شرح حال رجال ايران، ص ٩- ٩٤؛ رجال وزارت خارجه، ص ٦- ٨٥؛ شرح زندگانى من، ج ٣، ص ٨- ٢٧٦).

(٢). ميرزا اسماعيل خان فرزند ميرزا محمد خان مؤتمن الوزاره در سال ١٢٧٧ و به عبارتى ديگر ١٢٧٨ ق، در شيراز متولد شد، مدتى رياست جبه‌خانه فارس و سپس كارگزارى بنادر فارس را بر عهده داشت. در سال ١٣٠٦ ق، به خدمت وزارت خارجه درآمد و در سال ١٣١١ ق به رياست اداره تجارت شيراز منصوب شد و ملقب به «معتصم الملك» گرديد. در سال ١٣٢٣ ق، كارگزار استرآباد و پس از آن كنسول ايران در عشق‌آباد شد. (رجال وزارت خارجه، ص ١٣٩؛ سفرنامه سديد السلطنه، ص ٢٨٤).

(٣). حسنعلى ميرزا فتح السلطنه، فرزند سلطان حسين ميرزا نير الدوله است. وى اين لقب را در سال ١٣١٠ ق، دريافت نمود و در سال ١٣١٣ ق، از جانب پدرش، به حكومت نيشابور كه جزو تيول وى بود، منصوب گرديد. در سال ١٣٢٠ ش، نير الدوله حاكم خراسان شد و پسر خود فتح السلطنه را فرمانده قشون نايب الاياله نمود و داماد خويش خازن الملك، را حاكم نيشابور كرد، در سال ١٣٢٤ ق، فتح السلطنه از سوى پدر خود، مجددا به حكومت نيشابور منصوب شد (شرح حال رجال ايران، ج ٥، ص ٣- ٧٢).

(٤). ماژور عبد اللّه خان، معاون اول تشكيلات پليس خراسان بود (گزارش‌هاى كنسولگرى انگليس در مشهد، ص ٤٣).

(٥). ميرزا جواد خان سينكى فرزند ميرزا تقى خان مجد الملك در سال ١٢٩٩ ق، در تهران متولد شد. تحصيلات اوليه خود را در مدرسه رئال در مسكو گذراند. سپس به فرانسه رفت و دوره اول «باكالورا» را گذراند و دوره دو ساله علم حقوق را نيز فراگرفت. ميرزا جواد خان سينكى در ١٨ جمادى الثانى ١٣١٧ ق، وارد خدمت وزارت خارجه شد و در همين تاريخ با سمت نايب جنرال كنسولگرى تفليس به آن ديار رفت. در سال ١٣٢٥ نايب سوم سفارت ايران در پاريس شد و در ١١ شوال ١٣٢٧ ق، به كارپردازى عشق‌آباد رفت. در ١٨ ذى الحجه ١٣٢٩ ق، بنابه دلايلى منتظر خدمت شد و سپس در ٢٩ ربيع الثانى همان سال به كنسولگرى حاج طرخان رفت. در سال ١٣٠٧ ش، رئيس اداره سوم سياسى شد و سپس به سمت كنسول ايران در شام منصوب شد. مدتى نيز، به وزارت ماليه منتقل شد و رئيس بخش مميزى و بازرسى آن وزارتخانه بود.

ميرزا جواد خان از سال ١٣١٦ تا ١٣١٧ ش، وزيرمختار ايران در مصر بود و در ١٧ بهمن ١٣١٧ ش، به سفارت كبرى ارتقا يافت. اواخر عمر مدتى فرماندار تهران و مدير شركت بيمه ايران بود و سپس به وزيرمختارى ايران در پرتقال منصوب شد. وى به زبان فرانسه و روسى تسلط كامل داشت.

ميرزا جواد سينكى در ابتدا زنى روسى داشت كه پس از جدايى از وى با يك زن ايرانى ازدواج كرد. سرانجام در ٢٢ بهمن ١٣٢١ ش، به علت سرماخوردگى درگذشت. (روزنامه باختر، ١٩/ ٦/ ١٣٢١، ص ٤؛ روزنامه اطلاعات، ٢٩/ ١٢/ ١٣٠٧، ص ٧؛ مجله آينده، س ١٣٧٢، شم ٦- ٤، ص ٤٠٣؛ رجال وزارت خارجه ...، ص ١٥١؛ سياستگذاران و رجال سياسى در روابط خارجى، ص ٦٩).

(٦). گزارش‌هاى كنسولگرى انگليس در مشهد، ص ٤١ و ٤٢؛ روزنامه ايران، ٣١/ ١/ ١٣٠٠، ص ٣.

(٧). قرارداد ١٩١٩ كه كرزن وزير خارجه انگليس طراح آن بود و توسط دولت وثوق الدوله تصويب شد، با مخالفت گسترده مردم روبرو گرديد، اين قرارداد ايران را به يك كشور تحت الحمايه تبديل مى‌كرد و مهمترين وزارتخانه‌هاى كشور زير نظر مستشاران انگليسى درمى‌آمد. (ر. ك: وثوق الدوله و قرارداد ننگين ١٩١٩).

(٨). اسناد وزارت خارجه فرانسه، مجلد ٢٦، ص ٩٢.

(٩). تلگراف نادر ميرزا از عشق‌آباد به وزارت خارجه، ١٤/ ١/ ١٣٠٠، اسناد وزارت خارجه، س ١٣٣٩ ق، ك ٢، پ ١٤، ص ٩٦.

(١٠). مراسله سفارت انگليس به وزارت خارجه، ١٠/ ٢/ ١٣٠٠، اسناد وزارت خارجه، س ١٣٣٩ ق، ك ٢٨، پ ٣٩، ص ٣.

(١١). كامياران نام يكى از شهرهاى كردستان مى‌باشد كه از شمال به زرآب و از جنوب به ميان دربند از شرق به پيلوار كرمانشاه و سنقر كليائى و از غرب به پاوه منتهى مى‌شود.

(١٢). روزنامه ايران، ١٣/ ١/ ١٣٠٠، ص ٣.

(١٣). روزنامه ايران، ١٥/ ١/ ١٣٠٠، ص ١.

(١٤). اسناد وزارت امور خارجه، س ١٣٣٩ ق، ك ٢٥، پ ١، ص ٢٢.