(٥). زندگانى سياسى، اجتماعى سيد ضياء الدين، ص ٢٠٩، ٢١٠؛ دولت ايران تصميم گرفته بود قبل از آنكه خطآهن برازجان- بوشهر كه قبلا توسط انگليسى‌ها احداث شده بود، برچيده شود اقدام به خريدارى آن كند. اين خبر در روزشمار تاريخ ايران اثر باقر عاقلى تاريخ ٢٧/ ١٢/ ١٢٩٩ قيد شده است! (م).

(٦). اسماعيل ممتاز معروف به ممتاز الدوله، فرزند مكرم السلطنه تبريزى در دهم ذى الحجه ١٢٨٩ ق، در تبريز به دنيا آمد در منابع مختلف سال تولد او را سال‌هاى ١٢٨٥، ١٢٩٥ ق، ١٢٥٣ و ١٢٨٥ ش، نقل كرده‌اند.

وى تحصيلات خود را در تبريز انجام داد و به استخدام وزارت خارجه درآمد. مدتى رياست كارگزارى آذربايجان را به عهده داشت و چندى نيز منشى و مترجم حكومت سنندج بود. در سال ١٣١٤ ق، وابسته نظامى سفارت ايران در استانبول شد. در سال ١٣١٥ جنرال كنسولگرى استانبول گرديد و سال‌ها در سفارت ايران مشغول به خدمت بود تا اينكه، در سال ١٣٢٣ به تهران احضار شد و به رياست دار الترجمه صدراعظم (عين الدوله) منصوب گرديد. وى در انتخابات دوره اول مجلس به وكالت رسيد و در اواخر دوره، بعد از استعفاى احتشام السلطنه در سن سى و دو سالگى به رياست مجلس انتخاب گرديد. هنگامى كه محمد على ميرزا مجلس را به توپ بست ممتاز الدوله رئيس مجلس بود. وى براى حفظ جان خود به اتفاق حكيم الملك به سفارت فرانسه پناه برد و سپس به پاريس رفت. بعد از استبداد صغير و خلع محمد على شاه، ممتاز الدوله از سوى مردم تبريز به وكالت مجلس دوم انتخاب شد. در سال ١٣٢٩ ق، مجددا چند ماه رياست مجلس را عهده‌دار شد و سپس وزير ماليه بود. در كابينه اول صمصام السلطنه همچنان وزير ماليه و در كابينه علاء السلطنه وزير عدليه شد. در كابينه دوم علاء السلطنه وزير ماليه و در سال ١٢٩٧ ش، وزير عدليه شد. پس از كودتاى ١٢٩٩ ش، و در تمام دوران حكومت سيد ضياء در زندان بود.

بعد از سقوط سيد ضياء همه زندانيان از جمله ممتاز الدوله آزاد شدند. وى در كابينه قوام السلطنه وزير معارف شد و بعد از آن تاريخ، ديگر شغل چندان مهمى به او داده نشد. سرانجام وى در ٢١ آذر ١٣١٢ درگذشت. (كتاب نارنجى، ص ١٥٩؛ رجال وزارت خارجه در عصر ناصرى و مظفرى، ص ١٣٩؛ مجله دانشكده ادبيات، مهر ١٣٤٠، شم ١، ص ٢٥؛ رجال عصر مشروطيت، ج ١، ص ١١٤؛ تاريخ بيست‌ساله ايران، ج ١، ص ٢٣٦؛ شرح حال رجال ايران، ج ١، ص ١٤١، ١٤٠؛ تاريخ انقلاب مشروطيت، ج ١، ص ٦٢٨- ٦٢٩؛ روزنامه اطلاعات، ٢٢/ ٩/ ١٣١٢، ص ١).

(٧). اسناد كابينه كودتا، ص ٩٨.

(٨). اين موضوع در تاريخ ٢٥/ ١٢/ ١٢٩٩ تصويب شد ولى در كتاب تاريخ بيست ساله ايران، ج ١، ص ٢٩٨، تاريخ ٢٧/ ١٢/ ١٢٩٩ براى آن آورده شده است. (م).

(٩). همچنين مقرر شد كه در ميهمانى رسمى دولت نيز، به عوض مشروبات الكلى، دوغ و شربت قند و نظير اين نوشيدنى‌ها استفاده شود ولى بالفور از مقامات انگليسى دليل اين اقدام كابينه را از منع مسكرات دو چيز دانسته است: يكى آنكه، هرگاه مسكرات به حالت آزاد باقى بماند، ممكن است قزاق‌ها زياده‌روى بنمايند و موجبات مزاحمت مردم را فراهم نمايند و ديگر اينكه، احساسات ملى و دينى و مذهبى را در مقابل بلشويسم تقويت نمايند. (تاريخ بيست ساله ايران، ج ١، ص ٢٩٨- ٢٩٩).

(١٠). زندگانى سياسى، اجتماعى سيد ضياء الدين طباطبايى، ص ٢٠٩- ٢١٠ و تاريخ بيست ساله ايران، ج ١، ص ٢٩٨.

(١١). مراسله حكومت‌نظامى تهران به اداره نظميه، ٢٥/ ١٢/ ١٢٩٩، اسناد ملى ايران، شم ت ٢٩٣٠٠١٤٧٩.

(١٢). ميرزا شفيع جهانشاهى فرزند ميرزا مهدى مجتهد در سال ١٢٦٠ ش، متولد شد. در سال ١٢٩٣ ش، به خدمت قضا اشتغال ورزيد و مشاغل مختلف قضايى را در آذربايجان طى كرد. مدتى نيز معاونت سيد نصر اللّه تقوى در دادستانى بود. در سال ١٣٢٥ ش، ميرزا شفيع جهانشاهى به رياست كل ديوان عالى كشور رسيد. پس از واقعه ٣٠ تير ١٣٣١ ش، عبد اللّه لطفى وزير دادگسترى، جهانشاهى را بازنشسته كرد، اما پس از كودتاى ٢٨ مرداد ١٣٣٢ ش، مجددا جهانشاهى به رياست ديوان عالى كشور منصوب گرديد و پس از يك روز تصدى آن سمت در اثر سكته قلبى درگذشت. (شرح حال رجال سياسى و نظامى ايران، ج ١، ص ٥٦٤- ٥٦٣).

(١٣). روزنامه ايران، ٢٦/ ١٢/ ١٢٩٩، ص ١.

(١٤). همان، ٢٠/ ١٢/ ١٢٩٩، ص ١.