______________________________
(١). تأسيس مدارس آمريكايى در ايران، با آغاز فعاليت ميسيون آمريكايى در اين كشور همراه است. گفتگو از فعاليت فرهنگى ميسيون، شايد در نگاه اول غريب بنمايد؛ زيرا ميسيونر مترادف با انسان والايى است كه در سخت‌ترين شرايط و با امكاناتى ناچيز، سخاوتمندانه و با فداكارى تحسين‌برانگيز به يارى محرومان جهان مى‌شتابد. در حقيقت فعاليت ميسيون چه در مرحله تكوينى خود كه موجدش كليسا بود و انگيزه‌اش رساندن پيام انجيل به مردم دنيا، و چه بعد از آن‌كه به اقصى نقاط سفر كرد و به همه‌جا سركشيد، آگاهانه يا ناآگاهانه، پنهان يا آشكار، با سياست استعمارى غرب مرتبط بود.

اين واقعيت از چشم ميسيونرها پوشيده نبود. ازاين‌رو همواره مى‌كوشيدند تا آن را به گونه‌اى توجيه كنند. «دكتر جان الدر» كه در دوران سلطنت خاندان پهلوى مدت‌ها رئيس ميسيون پروتستان در ايران و همچنين رئيس هيئت مديره كالج البرز بود، در پيشگفتار يكى از كتاب‌هاى خود براى اينكه خاطر خوانندگان نوشته‌اش را يكسره آسوده كند و ترديدها را از اذهان بزدايد، بر اين نكته تأكيد دارد كه: «خدمات ميسيونرهاى مسيحى در ايران و ساير كشورهاى دنيا از ناحيه دولت آنها نبوده و مطلقا از طرف كليساهاى آمريكا به وجود آمده و توسط خود آنها اداره مى‌شود». به‌هرحال در سال ١٨٣٢ م/ ١٢١١ ش، دو كشيش آمريكايى به نام‌هاى «اسميت» و «دوايت» از سوى‌