٢. هلاكوخان مغول خواجه نصير الدين طوسى را از زندان فرقه اسماعيليه نجات مى‌دهد، خواجه در پايان شرح اشارات وضع خود را در دوران مغول- كه سمت وزيرى آنها را نيز بر عهده داشت- اين‌گونه بيان مى‌كند: «رقمت اكثرها فى حال صعب لا يمكن اصعب منها حال، و رسمت اغلبها فى مدة كدور ... ما مضى وقت ليس عينى فيه مفطر ... و لم يجئ حين لم يرد المى و لم يضاعف همّى و غمّى نعم ما قال الشاعر بالفارسيه». خواجه سپس با آوردن اين بيت كه:

به گرداگرد خود چندانكه بينم‌		بلا انگشترى و من نگينم‌[١]

سخن خود را بدين‌سان به پايان مى‌برد: «... اللهم نجنى من تزاحم افواج البلاء ...».

٣. مخالفان شهيد اول را در زندان شهيد مى‌كنند و به دستور حكومت عثمانى نيز شهيد ثانى را در بين راه حج گردن مى‌زنند.

حال پرسيدنى است كه آيا با وجود اين فشار و خفقان، بحث مستقل و جامعى در حوزه اختيارات وسيع حاكم شيعى- به‌عنوان نيابت از جانب امام زمان (عج)- ممكن بود؟ امّا به محض كم‌شدن فشار و موج ترور، انديشمندان شيعه مسئله عموم نيابت را مطرح كرده، به بحث در مورد حدود و شرايط آن پرداختند. مرحوم محقق كركى، و كاشف الغطا و نراقى در دوران صفويه و قاجاريه از نمونه‌هاى بارز اين امرند.

[١] . گفتنى است كه اين اشعار را منسوب به خواجه طوسى مى‌دانند.