متكلم از آنچه واقعيت و حقيقت دارد، خبر مى‌دهد. غير از اين معناى رايج، برخى بهجعل اصطلاح پرداخته و در اين مورد گفته‌اند: «ولايت فقيه به مفهوم خبرى به معناى اين است كه فقهاى عادل از جانب شارع بر مردم ولايت و حاكميت دارند، چه مردم بخواهند و چه نخواهند و مردم اساسا حق انتخاب رهبرى سياسى را ندارند، ولى ولايت فقيه به مفهوم انشايى به معناى اين است كه بايد مردم از بين فقيهان، بصيرترين و لايق‌ترين فرد را انتخاب كنند و ولايت و حاكميت را به وى بدهند».[١] نيز در ادامه آمده است: «لازمه ولايت فقيه به مفهوم خبرى اين است كه پاسخ صحيحى به مخالفان داده نشود كه گفته‌اند طراحان ولايت فقيه مى‌گويند مردم صغير و محجور هستند و نمى‌توانند حق حاكميت سياسى داشته باشند؛ زيرا طبق نظريه نصب فقيه، مردم حق انتخاب زمامدار را ندارند و در اين صورت اشكال مخالفان تثبيت مى‌شود».[٢] پاره‌اى از بزرگان در پاسخ گفته‌اند: «بعضى معتقدند علمايى كه در مسئله ولايت فقيه سخن گفته‌اند، دو ديدگاه مختلف دارند: بعضى ولايت فقيه را به معنى «خبرى» پذيرفته‌اند، بعضى به مفهوم «انشايى»، و اين دو مفهوم در ماهيت با يكديگر متفاوت‌اند؛ زيرا اولى مى‌گويد فقهاى عادل از طرف خدا منصوب به ولايت هستند، و دومى مى‌گويد مردم فقيه واجد شرايط را بايد به ولايت انتخاب كنند. ولى اين تقسيم‌بندى از اصل بى‌اساس به نظر مى‌رسد؛ چرا كه ولايت هرچه باشد، انشايى است، خواه خداوند آن را انشا كند يا پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و اله يا امامان عليهم السّلام. مثلا امام بفرمايد «إنى قد جعلته عليكم حاكما: من او را حاكم قرار دادم»، يا فرضا مردم انتخاب كنند و براى او ولايت و حق حاكميت را انشا نمايند، هر دو انشايى است. تفاوت در اين است كه در يك جا انشاى حكومت از ناحيه خداست و در جاى ديگر از ناحيه مردم، و تعبير اخبارى بودن در اينجا نشان مى‌دهد كه گوينده اين سخن به تفاوت ميان اخبار و انشا دقيقا آشنايى ندارد، يا از روى مسامحه اين تعبير را به كار برده است.

تعبير صحيح اين است كه ولايت در هر صورت، انشايى است و از مقاماتى است كه بدون انشا تحقق نمى‌يابد. تفاوت در اين است كه انشايى اين مقام ممكن است از سوى خدا باشد، يا از سوى‌

[١] . صالحى نجف آبادى، نعمت اللّه، ولايت فقيه حكومت صالحان، ص ٥٠، مؤسسه فرهنگى رسا، ١٣٦٣، ه. ش.

[٢] . همان، ص ٥٢.