بلكه روشن است كه از جانب صاحب‌الامر عليه السّلام داراى ولايت هستند و اذن امام عليه السّلام به فقيهان به اجماع علماى شيعه و غير آن معلوم است؛ مانند اينكه اگر امام عليه السّلام به آنان اذن در اداره امور عمومى ندهد، مردم در سختى و تنگى قرار مى‌گيرند و نظم اجتماعى به هم مى‌خورد. بنابراين فقيه از طرف ائمه براى هميشه منصوب شده است».

مقدس اردبيلى فقيه جامع شرايط را جانشين امام در تمام امور مى‌داند و مى‌نويسد: «و من كونه حكما فهم كونه نائبا مناب الامام فى جميع الامور و لعل به يشعر قوله عليه السّلام‌[١] علينا رد».

از اينكه ولىّ فقيه جامع شرايط حاكم از جانب امام عليه السّلام است، دانسته مى‌شود كه او در تمام امور، نايب امام عليه السّلام است و شايد گفتار امام عليه السّلام در مقبوله عمر بن حنظلة نيز اشاره داشته باشد به اين مطلب كه فرمود هركس فقيه جامع شرايط نايب امام عليه السّلام را رد كند و سخن او را نپذيرد، مانند آن است كه سخن امام عليه السّلام را نپذيرفته باشد.

٣. شهيد ثانى‌[٢] (٩١١- ٩٦٦ ه)

شهيد ثانى به نيابت ولى فقيه جامع شرايط در شعاع گسترده مصالح عمومى جامعه تصريح نموده، اما جهاد ابتدايى را از آن استثناء كرده است. عبارت وى چنين است: «... فالفقيه فى حال الغيبه و ان كان منصوبا للمصالح العامه، لا يجوز له مباشره امر الجهاد بالمعنى الاول ...:[٣] فقيه در عصر غيبت هرچند براى عهده‌دارى مصالح عامه نصب شده است، اقدام به جهاد ابتدايى براى او جايز نيست».

ايشان معتقد است كه امر قضاوت با وجود فقيه عالم به احكام شرعى منعقد مى‌گردد. وى در

[١] . همان، ص ١١.

[٢] . زين الدين على بن احمد، معروف به شهيد ثانى از اعاظم فقهاى شيعه است. وى جامع علوم مختلف و ساكن جبل عامل لبنان بود. شهيد ثانى علاوه بر فقه و اصول، از فلسفه و عرفان و نجوم نيز آگاهى داشت و با مذاهب اربعه اهل سنت كاملا آشنا بود. از جمله تأليفات او مى‌توان الروضه در شرح لمعه شهيد اول و مسالك الافهام در شرح شرايع محقق حلى را نام برد. سرانجام بر اثر سعايت دشمنان اهل بيت، سلطان عثمانى دستور دستگيرى او را در راه سفر حج صادر كرد و ماموران حكومت او را شهيد، و سر از تنش جدا كردند.( ر. ك: عقيقى بخشايشى، عبد الرحمن، فقهاى نامدار شيعه، ص ١٨٨؛ خويى، ابو القاسم، معجم الرجال، ج ٧، ص ٣٢٧.)

[٣] . شهيد ثانى، مسالك الافهام، ج ٣، ص ٩.