خصوصا على الكفايه‌[١] هر كسى كه بر امام عادل شورش و خروج كند و امام امر به جنگ فرمايد لازم است جنگ با او به صورت واجب كفايى بر هر كسى كه امام يا نايب خاص و يا عام امام عليه السّلام او را براى جنگ و رد ياغى و شورشى، به يارى مى‌طلبد». به نظر مى‌رسد كه اين عبارت علامه دلالت كند بر وجوب دفع ياغى كه بر نايب عام امام عليه السّلام نيز شورش كرده است.[٢] مسئله امامت و فروعات آن (ولايت فقيه) در نزد علمه از اهميت خاصى برخوردار است؛ آن‌سان كه وى مسئله امامت را مسئله‌اى كلامى مى‌داند، نه يك موضوع فرعى كه تنها در فقه مطرح شود.

وى حتى از اينكه علما اين مسئله را از كلام به فقه آورده‌اند، اظهار ناراحتى مى‌كند.[٣] خلاصه سخن اينكه، ذكر موارد متعددى از ولايت حاكم اسلامى در كتب مختلف علامه حلى قدّس سرّه حاكى از اهميت مسئله رهبرى در عصر غيبت و پذيرش ولايت عامه فقيه (حاكم) از سوى اوست.

گفتنى است علامه قدّس سرّه اين اختيارات براى فقيه جامع الشرايط را در موقعيتى بيان نموده كه پيوسته در معرض نگاه و خطر حاكمان مغول و مخالفان بود.

٦. شهيد اول‌[٤] (٧٣٦- ٧٨٦ ه)

مرحوم شهيد اول در كتاب دروس در بحث احكام زكات مى‌گويد: «و يجب دفع الزكاه الى الامام او نائبه مع الطلب و إلا أستحب و فى الغيبه الى الفقيه المأمون:[٥] تحويل دادن زكات به امام يا نايب او كه در عصر غيبت فقيه مورد اعتماد است، در صورت مطالبه واجب است و در صورت عدم مطالبه مستحب مى‌باشد».

ايشان در مورد اجراى حدود در عصر غيبت مى‌گويد: «و الحدود و التعزيرات الى الامام و نائبه‌

[١] . همو، قواعد الاحكام، ج ١، ص ٥٢٢.

[٢] . برخى از عبارت« من نصبه عموما او خصوصا» چنين برداشت كرده‌اند كه مراد از لفظ« خصوصا» سربازان خاص امر جنگ است و مقصود از« عموما» نيز عموم مردم مى‌باشد.

[٣] .« ... و ليست من علم الفقه بل هى من علم الكلام».( علامه حلى، تذكرة الفقها، ج ١، ص ٤٥٢).

[٤] . محمد بن مكى معروف به شهيد اول، شاگرد فخر المحققين و از بزرگان فقهاى شيعه و در رديف محقق حلى و علامه حلى‌است. وى اهل جبل عامل، منطقه‌اى در جنوب لبنان است. اين فقيه بزرگوار شيعه با فتواى يك عالم مالكى، از سوى مخالفان خويش به شهادت رسيد. كتابهاى معروف او عبارت است از: اللمعه الدمشقيه، الدروس الشرعيه، ذكرى لشيعه‌و البيان و ...».

[٥] . شهيد اول، الدروس الشرعيه، ج ١، ص ٢٢٦.