انديشه هاى سياسى شيعه در عصر غيبت - كربلايى پازوكى، على - الصفحة ٢٦
١. ولايت خاص رسول اكرم صلّى اللّه عليه و اله و مؤمنى كه در حال ركوع در راه خدا انفاق مىكند؛[١] ٢. ولايت عامه مردان و زنان مؤمن؛[٢] ٣. ولايت اصناف خاص فقهى.[٣].
ولايت مطلقه رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله در قرآن
قرآن كريم به كرّات ولايت رسول اكرم صلّى اللّه عليه و اله را بر مؤمنان به رسميت شناخته كه يكى از اقسام آن ولايت تشريعى تبعى است؛ مانند ولايت در ابلاغ وحى، تبيين تعاليم الهى و تربيت امت، ولايت قضاوت و زعامت سياسى، ولايت بر جان و مال مسلمانان و ولايت مودت و محبت.
اولين و مهمترين مستند قرآنى ولايت نبوى آيه: «النبى اولى بالمومنين من انفسهم:[٤]» پيامبر از مومنان به خودشان سزاوارتر است» مىباشد. مراد از اين اولويت و سزاوارى همان «ولايت» است؛ چرا كه مقوم ولايت همين تقدم و اولويت و شايستگى است. اين ولايت و اولويت مطلق است و همه امور شخصى، اجتماعى، تكوينى و اعتبارى را شامل مىشود. به عبارت ديگر، اين آيه بيانگر ولايت مطلقه رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله است.[٥] قرآن افزون بر ولايت مطلقه نبوى، يك ولايت مطلقه خاص بشرى ديگر را با صفت و اشاره ذكر كرده، هرچند به نامش تصريح نكرده است.
در اين باب قرآن مىفرمايد: «إنّما وليّكم اللّه و رسوله و الّذين آمنوا الّذين يقيمون الصّلاة و يؤتون الزّكاة و هم راكعون* و من يتولّ اللّه و رسوله و الّذين آمنوا فإنّ حزب اللّه هم الغالبون»[٦] همه مفسران شيعه و بسيارى از مفسران اهل سنت تصريح دارند كه اين آيه در شأن امام على عليه السّلام نازل شده
[١] .\i« انما وليّكم اللّه و رسوله و الذين آمنوا الذين يقيمون الصلوة و يؤتون الزكوة و هم راكعون».\E( مائده، ٥٥).
[٢] .\i« و المؤمنون و المؤمنات بعضهم اولياء بعض».\E( توبه، ٧١.)
[٣] . مانند ولى دم، ولى صغار و ولى ارث، در همينباره اين آيات آمده:\i« من قتل مظلوما فقد جعلنا لوليه سلطانا».\E اسراء، ٣٣.)\i« فان كان الذى عليه الحق سفيها او ضعيفا اولا يستطيع أن يملّ فليملل وليه بالعدل».\E بقره، ٢٨٢.)؛\i« و لكل جعلنا موالى مما ترك الوالدان و الاقربون ...».\E نساء، ٣٣.)
[٤] . احزاب، ٦.
[٥] . جامع انواع ولايت نبوى، اين آيه است:\i« النبي اولى بالمومنين من انفسهم»\E اولى در اينجا يعنى احقهم بهم. گفتنى است اولويت در اين آيه، در مورد دين و دنياست. دراينباره بنگريد به: شبّر، عبد اللّه، تفسير شبّر، ذيل آيه ٦ از سوره احزاب. و طباطبايى محمد حسين، الميزان ذيل آيه ٦ سوره احزاب.
[٦] . مائده، ٥٥.