قرآن كريم برترين كتاب الهى و مهم‌ترين و جامع‌ترين كتاب دينى مسلمانان است كه براى هدايت بشر و تأمين سعادت دنيا و آخرت انسانها آمده است.[١] بر اين اساس در اين كتاب به نيازهاى اساسى و مهم انسان و جامعه انسانى پاسخى مثبت داده شده است. ازاين‌رو، قرآن خود را «.. تبيانا لكل شى‌ء»،[٢] و «و ما فرطنا فى الكتاب من شى‌ء»[٣] و يا «لا رطب و لا يابس الا فى كتاب مبين» معرفى مى‌كند.[٤] در مورد مفهوم و گستره شمول اين آيات سه ديدگاه وجود دارد:

١. بعضى ادعا كرده‌اند كه افزون بر مسائل مربوط به جنبه هدايت تربيتى انسانها- كه سبب تأمين سعادت دنيا و آخرت مى‌شود- همه علوم بشرى در قرآن وجود دارد. از جمله قائلين به اين نظريه مى‌توان به ابو حامد غزالى (م ٥٠٥ ق) در احياء العلوم الدين،[٥] جلال الدين سيوطى در الاتقان فى علوم القرآن‌[٦] و بدر الدين زركشى (م ٧٤٦ ق) در البرهان فى علوم القرآن‌[٧] اشاره كرد. طنطاوى (م ١٨٦٢)

[١] .\i« شهر رمضان الذى انزل فيه القرآن هدى للناس و بينات من الهدى و الفرقان ...»\E( بقره، ١٨٥.)

[٢] .« و اين كتاب را بر تو فرستاديم كه روشنگر هر چيزى است».( نحل، ٨٩).

[٣] .« هيچ چيز را در كتاب فروگذار نكرديم».( انعام، ٣٨.)

[٤] .« و هيچ تروخشكى نيست، مگر اينكه در كتابى روشن ثبت است».( انعام، ٥٩.) بسيارى از مفسران مراد از كتاب مبين راصفحه علم خدا و مقام علم پروردگار دانسته‌اند. دراين‌باره بنگريد به: تفسير نمونه، ج ٥، ص ٢٧١.

[٥] .« ... و أن القرآن يشير الى مجامع العلوم كلها ....».( غزالى، ابو حامد، احياء العلوم، ج ١، ص ٣٤١.) وى از ابن مسعود روايت‌مى‌كنند:« من أراد علم الاولين و الاخرين فليثور القرآن».( همان، چاپ الحلبى، ص ٢٥٩- ٢٦٤.) نيز بنگريد به: همو، جواهر القرآن، ص ٢٩ و ٢٨.

[٦] . سيوطى، جلال الدين، الاتقان فى علوم القرآن، ج ٢، ص ٢٧١- ٢٨٢.

[٧] . زركشى، بدر الدين، البرهان فى علوم القرآن، ٢، ص ١٨١.