درآمدى بر تفسير جامع روايى - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٣٨ - الف - تفسير قرآن به قرآن
است. طرفداران اين روش، در باره اعتبار و جايگاه آن بسى سخن گفتهاند.[١] پيشينه شيوه تفسير قرآن به قرآن، به عصر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مىرسد.
نخستين مفسّرى كه اين شيوه را به كار بست (آن هم براىآموزش اين شيوه به قرآنپژوهان مسلمان)، شخص پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بود، چنان كه نمونههايى از به كارگيرى اين شيوه در سنّت و سيره علمى و عملى ايشان ثبت شده و به يادگار مانده است.[٢] پس از پيامبر صلى الله عليه و آله، اهل بيت عليهم السلام از اين شيوه در تفسير قرآن (براى آموزش به ديگران) بهره بردند و پيروان و شاگردان خود را نيز به آن ترغيب كردند.[٣] در آراى تفسيرى منقول از صحابه، تابعيان و اتباع تابعيان (طبقه پس از تابعيان) نيز كاربرد اين شيوه، فراوان يافت مىشود.[٤] در دورههاى پس از تابعيان نيز اين شيوه همواره در ميان مفسّران، مطرح بوده و در آثار قرآنى خود، از آن ياد كردهاند،[٥] هرچند در تعميق و گسترش آن، توفيق چندانى نيافتهاند؛ امّا اين روش، به عنوان ساز و كارى معتبر در معنايابى (تفسير)، در دوره معاصر مطرح شد و در ميان اماميه،
[١]. ر. ك: الميزان فى تفسير القرآن: ج ٣ ص ٨٥ و ٨٧، الفرقان فى تفسير القرآن: ج ١ ص ٣٦، تسنيم: ج ١ ص ٦١ و ٧١.
[٢]. مسند ابن حنبل: ج ١ ص ٣٧٨؛ مجمع البيان: ج ٤ ص ٥٠٦.
[٣]. تفسير الصافى: ج ٥ ص ١٤، نور الثقلين: ج ١ ص ١٤٨.
[٤]. روششناسى تفسير قرآن، بابايى: ص ٢٦٣- ٢٦٦، التفسير و المفسرون: ج ١ ص ٤٠- ٤١، المنهج الأثرى: ص ٦٧- ٦٨، تفسير التابعين: ج ٢ ص ٦١١- ٦٢٧.
[٥]. براى نمونه، ر. ك: تفسير المنار: ج ١ ص ٢٢.