است.[١] از پدر و مادر و تاریخ ولادت جابر جعفی اطلاع دقیقی در دست نیست. در روایتی منقول از وی تصریح به جوان بودنش در نخستین دیدار با امام باقر٧، در زمان امامت ایشان (٩٤ _ ١١٤ق) شده است؛[٢] اما این گزارش با روایت کردن وی از صحابه‌ای چون جابر بن عبدالله انصاری (م ٧٩ق) و اکابر تابعان سازگار نیست؛ از این رو، احتمالاً ولادت او در حدود سال ٥٠ بوده است.[٣]

او اهل کوفه بود[٤] و به احتمال فراوان در سراسر عمر، جز مدت هیجده سال (بین سال‌های ٩٤ تا ١١٤ق) _ که برای کسب علم از امام باقر٧ در مدینه اقامت نمود _[٥] در کوفه می‌زیست و در این شهر نیز درگذشت.[٦]

روایات جابر به روشنی نشان می‌دهد که وی شیعه امامی بوده و نه تنها علاقه فراوانی به اهل بیت: داشته،[٧] بلکه از خلفای پیش از امام علی٧ و بنی امیه نیز تبری جسته است.[٨] و[٩] بعضی از معاصران سنی او به شیعه بودن وی تصریح کرده‌اند.[١٠] برخی از بزرگان اهل تسنن نیز او را از بزرگ‌ترین علما و رؤسای شیعه معرفی کرده‌اند.[١١]

جابر بن یزید جعفی از تابعان بوده[١٢] و از برخی اصحاب پیامبر٦، عمدتاً از ابوطُفَیل عامر بن واثِلَه لَیثی[١٣] و جابر بن عبدالله انصاری[١٤] روایت کرده است.

او از مشایخ بسیاری حدیث شنید، اما بیشتر دانش خویش را از امام باقر٧ در مدینه دریافت کرده است؛ چنان که خود گفته مدت هیجده سال شاگرد آن امام٧ بوده و سپس مدینه را ترک کرده و به کوفه بازگشته است.[١٥] البته از بعضی گزارش‌ها چنین فهمیده می‌شود که او پس از

[١]. الفصول المختارة، ص١٧٧؛ العمدة، ص٨٤.

[٢]. الخلاف، ج٤، ص٤٤٨؛ الحاشیة علی مدارک الأحکام، ج٣، ص٣٩٥؛ عوائد الأیام، ص١٤٤.

[٣]. الکافی، ج٣، ص٢٩٥.

[٤]. تهذیب الأحکام، ج٢، ص٢٥٥.

[٥]. المحاسن، ص٨٦؛ مرآة العقول، ج١٥، ص١٧٠.

[٦]. سوره نحل، آیه ٩٩ و ١٠٠.

[٧]. بهجة الفقیه، ص١٥٠.

[٨]. مسند احمد، ج١، ص٢٢٠ و ٣٦؛ سنن ابی داود، ج١، ص٥٢؛ مرآة العقول، ج١٥، ص٢٥.

[٩]. سوره مزمل، آیه٢٠.

[١٠]. معجم رجال الحدیث، ج٧، ص١٧٢.

* استادیار دانشگاه شهید بهشتی.

** پژوهشگر بنیاد دائرة المعارف اسلامی و دانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه تهران.

[١١]. التاریخ الکبیر، ج٢، ص٢١٠ -٢١١؛ قاموس الرجال، ج٢، ص٥٤٣.

[١٢]. رجال الطوسی، ص١٢٩، ١٧٦.

[١٣]. الکافی، ج١، ص٤٧٢ ؛ رجال الکشی، ص١٩٢ - ١٩٣.