الف. معرفی راوی: شوشتری از مرحله معرفی یا شناساندن راوی گاهی با تعبیر «تعریف» ‌یاد می‌کند. مرحله شناسانیدن یا معرفی راوی خود دارای دو مرحله اصلی است: گام اول، ارائه اطلاعات شناسنامه‌ای راوی است؛ یعنی رجال نویس، ‌نام راوی، نام پدر و اجداد او، کنیه و لقب او را می‌آورد. از دیگر مسائلی که در این معرفی به آن پرداخته می‌شود، آن اشاره به عرب یا عجم بودن اوست. نیز محل ولادت و سکونت او کجاست؟ فرزندان او چه کسانی هستند؟ و در آخر، در چه سالی وفات کرده است؟ همان گونه که گذشت، اولین گام در معرفی راوی، ارائه اطلاعات شناسنامه‌ای راوی است. در گام بعد، یعنی دومین مرحله تعریف، به راوی به عنوان فردی که روایتی را نقل کرده، نگریسته می‌شود و اطلاعاتی در این زمینه در باره او ارائه می‌شود. مسائلی که در اینجا از آنها سخن به میان می‌آید، یکی این که راوی از اصحاب کدام امام٧ است؟ طبقه راوی در میان راویان چیست ؟راوی چه کتاب‌ها و آثاری داشته است؟ و در پایان، مواردی که این راوی در سلسله سند روایات قرار گرفته، کدام است؟

ب. ارزیابی راوی: دومین بخش اصلی کتب و نگاشته‌های رجالی به مسأله ارزیابی راوی از جوانب مختلف اشاره دارد؛ برای مثال آیا راوی امامی است یا غیر امامی؟ ثقه است یا غیر ثقه؟ قابل اعتماد است یا خیر؟ در این بخش از میزان صداقت، ضبط و دقت راوی و ... نیز سخن به میان می‌آید. جرح و تعدیل راویان وظیفه اصلی این بخش از کتب رجال است و به این سؤال پاسخ می‌دهد که آیا این راوی قابل اعتماد و اطمینان است؟ بر همین اساس، آیا می‌توان اخبار و روایات او را پذیرفت یا خیر؟

٢. گردآوری روایات راوی

یکی از روش‌های بسیار پرکاربرد در معرفی و ارزیابی راویان، مراجعه مستقیم به روایات آنهاست. شوشتری از این روش به «سبر اخبار» و یا «سبر روایات راوی» تعبیر می‌کند.[١] در این روش هم سند و هم متن روایات راوی، بررسی و تحلیل می‌شوند. با بررسی «سند روایات» راوی می‌توان به «معرفی راویان» پرداخت و از بررسی «متن روایات» ایشان، می‌توان در «ارزیابی» آنها بهره برد. در ادامه این مقاله به صورت مفصل و مشروح، کارآمدی و کارایی این روش بررسی می‌شود.

[١]. همان، ج٥، ص٤٢١.