علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٣٤ - شناخت خصوصیات مخاطبان معصومان و تأثیر آن در فهم حدیث

عبارت‌اند از:

عن السكونی عن أبی عبد الله٧ قال: قال رسول الله٦: إذا بلغكم عن رجل حسن حال فانظروا فی حسن عقله فإنّما یجازی بعقله؛[١]

پیامبر اکرم٦ فرمود: هنگامی که خوبی مردی به شما رسید، به خوبی عقلش توجه کنید؛ چرا که [انسان] به میزان عقلش جزا داده می‌شود.

عن السكونی عن جعفر عن أبیه٨ قال: قال أمیرالمؤمنین٧: إنّ قلوب الجهّال تستفزّها الأطماع و ترتهنها المنی و تستعقلها الخدائع؛[٢]

امیر المؤمنین٧ فرمود: دل‌های نادانان را طمع از جا بر می‌کند، و آرزوهای بی‌جا در گروشان می‌گیرد و نیرنگ‌ها به دامشان می‌اندازد.

عن السكونی عن أبی عبد الله٧ عن آبائه: قال: قال رسول الله٦: لا خیر فی العیش إلا لرجلین، عالم مطاع أو مستمع واع؛[٣]

پیامبر٦ فرمودند: هیچ خیری در زندگی نیست، مگر برای دو نفر؛ دانشمندی که او را اطاعت کنند و شنونده‌ای که نگهدار باشد.

این گونه سخن گفتن امام صادق٧ و نسبت دادن سخن خود به پیامبر و حضرت علی٨ به احتمال قوی ریشه در عامی بودن مخاطب (سکونی) دارد.

ملا صالح مازندرانی در شرح اصول الکافی ذیل حدیث نخست، پس از بیان احتمالاتی، عامی بودن سکونی را عامل این تصریح در نسبت بیان می‌کند.

صرّح٧ بهذه النسبة ...و لاحتمال أن یكون السامع عامیاً لایقبل منه دون ذلك؛[٤]

امام٧ به این نسبت تصریح کرده ...و احتمال دارد از این جهت باشد که شنونده [مخاطب] عامی مذهب است و روایت را بدون این سند از آن حضرت نمی‌پذیرد.

همچنین حضرت امام صادق٧ در روایتی تصریح فرموده‌اند که حدیث ایشان همان حدیث پدران بزرگوارشان: و همان حدیث پیامبر اکرم٦ است که از مهم‌ترین دلایل این استناد حدیث، وجود راویان اهل سنت در میان شاگردان و مخاطبان آن‌حضرت است که حدیث ایشان را به عنوان حدیث معصوم، فی نفسه حجّت نمی‌دانند بلکه تنها به عنوان راوی حدیث نبوی، سخن ایشان را معتبر می‌شمارند.

[١]. همان، کتاب العقل و الجهل، ص١٠و١١، ح ١.

[٢]. عیون أخبار الرضا:، ج٢، ص١٤١و ١٤٢.

[٣]. علامه حلّی در مورد او می‌نویسد: «إسماعیل بن أبی زیاد السکونی الشعیری، کان عامیّاً» (خلاصة الأقوال فی معرفة الرجال، ص٣١٦).

[٤]. برای مشاهدۀ نمونه‌های دیگری از این دست ر.ک: المحاسن، ج١، ص٤، ح٥؛ ص٦، ح ١٣و١٤؛ ص١١، ح ٣٢؛ ص٣٩، ح ٤٥؛ ص٥٤، ح ٨٣ و...