اما در روایاتی که خطاب به مخاطبان موحّد و مسلمان صادر شده است، گاه تعابیری وجود دارد که از مسلّمات عقلی و مشاهدات حسّی اثری در آن دیده نمی‌شود، بلکه معارفی صرفاً نقلی است؛ یعنی معصوم٧ بر باور مخاطب تکیه کرده و برای او از حقیقتی از حقایق الهی پرده
بر می‌دارد.

امام باقر٧ در روایتی که در بارۀ خلقت عقل است به محمد بن مسلم این گونه می‌فرمایند:

لمّا خلق الله العقل استنطقه ثمّ قال: أقبل فأقبل، ثمّ قال: أدبر فأدبر، ثمّ قال: وعزّتی وجلالی ما خلقت خلقاً هو أحبّ إلیّ منك ولا أكملتك إلاّ فیمن أحبّ، أما إنّی إیّاك آمر وإیّاك أنهی وإیّاك أعاقب وإیّاك أثیب؛[١]

هنگامی که خداوند عقل را خلق نمود، او را به سخن آورد سپس به او فرمود: پیش آی، پیش آمد، فرمود: بازگرد، بازگشت. آن‌گاه فرمود: به عزت و جلالم سوگند مخلوقی که نزد من دوست ‌داشتنی‌تر از تو باشد، نیافریدم و تو را تنها به کسانی که دوستشان دارم، به طور کامل عطا می‌کنم. همانا به واسطۀ تو امر و نهی می‌کنم و به واسطۀ تو پاداش و
جزا می‌دهم.

مسلمان و غیر مسلمان

مسلمان یا غیر مسلمان بودن مخاطب نیز در نوع خطاب معصوم٧ اثر گذار است که در این باره نیز خطاب معصوم٧ بر اساس اصول پذیرفته شده نزد مخاطب و اعتقادات دینی
خود اوست.

نمونه:

حضرت امام رضا٧ در مناظره با علمای ادیان دیگر بر هریک مطابق با اعتقادات دینی خود آنان احتجاج فرمودند؛ به عنوان نمونه، امام٧ در بحث با جاثلیق مسیحی، یوحنّا را به عنوان شاهدی بر نبوت حضرت محمّد٦ معرّفی نموده و قسمت‌هایی از کتاب سوم انجیل را _ که در ذکر پیامبر و اهل بیت: بود _ بر او قرائت فرمودند.

فقال الجاثلیق: یا أمیر المؤمنین! كیف أحاجّ رجلاً یحتجّ علیّ بكتاب أنا منكره ونبیّ لا أومن به؟ فقال له الرضا٧: یا نصرانی! فإن احتججت علیك بإنجیلك أتقرّ به؟ قال الجاثلیق: و هل أقدر علی رفع ما نطق الإنجیل؟! نعم والله أقرّ به علی رغم أنفی ... قال: فأقم شاهدین من غیر أهل ملتك علی نبوة محمّد٦ ممن لا تنكره النصرانیة و سلنا مثل ذلك من غیر أهل ملتنا. قال الرضا٧: الآن جئت بالنصفه یا نصرانی، ألا تقبل منّی العدل المقدم عند المسیح عیسی بن مریم٨؟ قال الجاثلیق: و من هذا العدل؟ سمه لی. قال: ما تقول یوحنّا الدیلمی؟ قال: بخ بخ ذكرت أحب الناس إلی

[١] استادیار دانشگاه قم.