موسوعة الإمام الخميني 47 (سرّ الصلوة) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٨ - مقام حضور قلب در معبود و مراتب سهگانه اين مقام

گرديده و خرق آن را نمايند؛ و در تكبير آخر، كشف سُبُحات جلال و جمال بر آنها گرديده به مناسبت قلوب آنها، و با استعاذه از شيطان قاطعِ طريق و جلوه اسم اللَّه الجامع، وارد محامد گردند؛ چنانچه اشاره‌اى به آن در محل خود بيايد [١]، ان شاء اللَّه.

[مقام حضور قلب در معبود و مراتب سه‌گانه اين مقام‌]

و سالكى كه بدين مقام رسد، وارد در مقام ديگر از مقامات حضور قلب شود كه آن، حضور قلب در معبود است؛ و از براى آن نيز مراتب بسيار است كه اجمال آن به طريق كلّى به سه مقام مى‌رسد:

يكى حضور قلب در جلوه فعلى معبود است؛ و آن عبارت از آن است كه انسان با قدم فكر و برهان، علم حاصل كند كه از منتهى النهايه حقايق مجرّده عقليه تا اخيره تنزّلات حقيقت وجود، تعيّنات وجود منبسط- كه فيض اشراقى و تجلّى فعلى حقّ است- مى‌باشد. و اين تجلّى فعلى، مقامِ علمِ فعلىِ حقّ است كه نفس حضور در محضر ربوبيت است، به مذهب عظماى فلاسفه؛ و شيخ جليل اشراقى و فيلسوف عظيم‌الشأن طوسى- قدس سره- علم تفصيلى حق به موجودات را، عبارت از همين تجلى فعلى دانسته‌اند [٢]؛ گرچه انحصار علم تفصيلى به اين مقامْ خلاف تحقيق است؛ لكن اصل مطلب كه علم فعلى حق به موجودات تفصيلًا، عبارت از فيض مقدّس است، صحيح و مطابق با برهان و عيان است.

و اگر كسى چنين علمى برهاناً پيدا كرد، اوّل مرتبه حضور قلب در معبود براى‌

[١] ر. ك: صفحه ١١٤.

[٢] ر. ك: مجموعه مصنّفات شيخ اشراق، ج ١، ص ٧٢ و ٤٨٣، و ج ٢، ص ١٥٠- ١٥٣؛ الإشارات و التنبيهات، شرح المحقّق الطوسي، ج ٣، ص ٣٠٦- ٣٠٧؛ كشف المراد، ص ٢٨٦.