ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٣٧ - مقصود

حرث است.[١] هنگامى كه صاحب فرزند شدند، نامش را «عبد الحرث»[٢] گذاشتند.

اين قول از ابن فضال است.

برخى گويند: وقتى كه حوا باردار شد، شيطان نزد او رفت و گفت: از كجا مى‌دانى كه طفل تو حيوانى نباشد؟ حوا به آدم گفت: كه شخصى گفته است كه طفل من حيوان است و من احساس سنگينى مى‌كنم. هر دو در فكر بودند تا اينكه باز شيطان نزد او رفت و گفت: اگر از خدا بخواهم كه طفل ترا سالم به دنيا آورد و درد زاييدن را بر تو آسان كند، او را عبد الحرث مى‌نامى؟ حوا در اول راضى نمى‌شد ولى تدريجاً او و آدم هر دو راضى شدند. نام شيطان پيش ملائكه حارث بود.

اين معنى با عقل سازگار نيست، زيرا دلائل قطعى در دست داريم كه انبيا معصوم هستند و مرتكب شرك و معصيت و طاعت شيطان نمى‌شوند. ما اگر معناى آيه را هم نفهميم، مسلم مى‌دانيم كه بايد داراى معنايى باشد كه با آن دلائل قطعى و عقلى سازگار باشد. اگر چه وجوهى را كه در معناى آيه گفتيم،- باستثناى وجه اخير- صحيح و واضح هستند. وانگهى علما در روايت اهل تسنن خدشه كرده‌اند و در جاى خود ذكر شده و احتياجى بذكر آن در اينجا نيست. از طرفى آيه بعد دلالت دارد كه آنها بتهايى كه مخلوقند نه خالق، شريك خدا قرار دادند. در حالى كه در روايت مى‌گويد: آنها شيطان را شريك خدا دانستند. پس آيه با روايت عامه، هيچ سازشى ندارد.

بلخى از جماعتى از علما نقل كرده است كه اگر اين روايت صحيح باشد، تنها مى‌رساند كه آدم و حوا در نامگذارى فرزندشان شرك آوردند و اين عمل در صورتى كه همراه با پرستش شيطان نباشد، نه كفر است و نه معصيت. طبرى نيز همين وجه را اختيار كرده است. عياشى در تفسير خود از ائمه (ع) روايت كرده است كه شرك آدم و حوا شرك در عبادت نبود، بلكه شرك در طاعت بود.

(أَ يُشْرِكُونَ ما لا يَخْلُقُ شَيْئاً وَ هُمْ يُخْلَقُونَ‌): منظور توبيخ و سرزنش آنهاست‌

[١] ( ١- ٢): حارث، عبد الحارث، تفسير ابو الفتوح- مسترحمى

[٢] ( ١- ٢): حارث، عبد الحارث، تفسير ابو الفتوح- مسترحمى