ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٣٦ - مقصود
آن گاه بوصف حال بعض، پرداخته شود. چنان كه مىفرمايد:(هُوَ الَّذِي يُسَيِّرُكُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ حَتَّى إِذا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ وَ جَرَيْنَ بِهِمْ بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ) (يونس ٢٢:
خداوند شما را در خشكى و دريا بحركت در آورد. هنگامى كه در كشتى هستيد و بادى خوش آنها را بحركت در مىآورد و ... در اين آيه، نخست همه را مخاطب ساخته، سپس كشتى سواران را. در آيه مورد بحث نيز نخست خبر داده است كه تمام مردم از آدم و حوا خلق شدهاند. سپس به شرح حال كسانى پرداخته است كه از خدا آن حاجت را ميخواهند و همين كه حاجتشان را برآورد، در عطيه او برايش شريك قرار مىدهند. ممكن است از اول خطاب به مشركين باشد، زيرا هر فردى از بنى آدم، مخلوق است از يك نفس و جفتش. اين معنى با قول اصم، نزديك است. طبق اين معنى، منظور از «خلقكم» اين است كه: هر يك از شما را از نفس واحد آفريده است.
نمونه آن در قرآن اين آيه است:(وَ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَناتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَداءَ فَاجْلِدُوهُمْ) (نور- ٤: كسانى كه بزنهاى پاكدامن نسبت زنا مىدهند و چهار شاهد نمىآورند، بهر يك از آنها هشتاد تازيانه بزنيد) ٣- ضمير در «جعلا» به آدم و حوا بر مىگردد و تقدير آن «جعل اولادهما» است. يعنى: اولاد آدم و حوا براى خدا شريك قرار دادند. پس مضاف حذف شده و مضاف اليه، جانشين آن شده است. مثل:(وَ إِذْ قَتَلْتُمْ نَفْساً) (بقره ٧٢) اين خطاب به بنى اسرائيل است. يعنى: هنگامى كه اسلاف شما شخصى را كشتند، نه خود شما.
بدين ترتيب، ضميرها از اول تا آخر آيه، به آدم و حوا بر مىگردد. مؤيد اين قول، جمله(فَتَعالَى اللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ) است.
٤- اهل تسنن روايت كردهاند كه: آدم و حوا در نامگذارى فرزندشان براى خدا شريك قرار دادند. جريان از اينقرار بود كه آنها مدتى صاحب فرزند نمىشدند، وقتى كه به شيطان رسيدند، پيش او شكايت كردند. گفت: اگر كارى كنم كه صاحب فرزند شويد، او را بنام من نامگذارى مىكنيد؟ گفتند: نام تو چيست؟ گفت: نامم