ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٩ - ٥ - مقدمه بقلم استاد بزرگ شيخ محمود شلتوت

خودش و خوانندگانش اصول مذهبى را قبول دارند و آنها را بر همين اساس مخاطب قرار مى‌دهد.

٢- اينكه مقصود مؤلف، از كتابش هم مخالف باشد و هم موافق. چنين مؤلفى دانش را از وجهه خاصى مورد توجه قرار مى‌دهد و تمام آرا و ادله را ذكر مى‌كند و پس از آنكه خواننده را در ميان آرا و دلايل مختلف بگردش در آورد، نظر خود را هم ذكر مى‌كند.

اين روش عمومى‌تر و از لحاظ خدمت بحق و اخلاص علمى بهتر است. كتبى كه بر اين اساس نوشته شده است، از لحاظ اسلامى، فايده عمومى دارد و بطائفه خاص يا مذهب معينى ارتباط ندارد.

مؤلفين كه تابع اين روش هستند، با هم مختلفند. برخى با اخلاص تابع اين روش هستند و همواره با حق در حركتند. گاهى از مذهب خود پيروى مى‌كنند و گاهى از مذاهب ديگر. وقتى كه اقوال پيروان مذاهب ديگر را نقل مى‌كنند، كمال امانت و دقت را رعايت مى‌كنند. تو گويى خود پيروان آن مذاهب هستند و در باره عقيده و رأى خود گفتگو مى‌كنند، برخى هم به اين پايه از اخلاص نرسيده‌اند. اينها نيز مراتبى دارند و بدترين مراتب آن، اين است كه نويسنده، مذهب خصم را با تحقير ياد كند و مخالفين را با القاب زشت نام ببرد. مى‌بينيم برخى از سنيان هنگامى كه مى‌خواهند از شيعه ياد كند، مى‌گويند: «قال الروافض ...» و هر گاه برخى از شيعه بخواهند از اقوال سنيان چيزى بنويسند، مى‌گويند: «قال النواصب ...» و هر گاه حنفى‌ها بخواهند قولى از شافعيان نقل كنند، مى‌گويند: «قال الشويفعيه ...» اينها بر خلاف راه و رسمى است كه قرآن در مورد بحث و مناظره بما ياد داده و گفته است: بايد «بالتى هى احسن» باشد.

ميخواهم بگويم صاحب مجمع البيان تا حد زيادى توانسته است، اخلاص علمى خود را در برابر عاطفه مذهبى خود حفظ كند. او اگر چه كوشش مى‌كند كه وجهه نظر شيعه را در مسائل خلافى روشن كند و گاهى هم در اين راه، تحت تأثير عواطف مذهبى‌