آرى اقوام و مللى به اسلام گرايش پيدا كردند و كتاب خدا را مورد تصديق قرار دادند و بحقانيت آن معتقد شدند و آن را مبين حقايق و نور پر فروغ و ريسمان استوار خداوند و اصل نخستين تشريع و ملغى كننده امتيازات شوم سفيد و سياه، شناختند.

مسلمانان يكباره دل بقرآن بستند و براى اينكه درست قرائت كنند و معانى و اسرار آن را خوب درك كنند، بكوشش پرداختند. بدين ترتيب عقلها در سطح قرآن تلاقى كردند و افكار بر محور قرآن بگردش در آمدند و دلها از تعليمات پر ارزش و انسانى قرآن مالا مال شدند. شعله‌هاى تعصب قومى و فردى فرو نشست و از اقوام و ملل گوناگون ملتى واحد پديد آمد كه تنها به جنسيت عقيده اعتقاد داشت و تنها تعصبش براى فكر توحيد بود و تنها بمبانى اسلام افتخار مى‌كرد.

اگر در دنياى اسلام، حوادثى روى نميداد و دست زمامداران خود سرو نالايق گلوى مردم را نمى‌فشرد و تعصبات قومى را احيا نمى‌كرد، بدون ترديد، وضع! امروز بهتر از اين بود و فرهنگ ما هم چنان در رأس فرهنگها قرار داشت و بسوى تكامل پيش مى‌رفت و انسانها را از غوطه ور شدن در ماديات خشك و دور شدن از معانى روحى باز مى‌داشت.

در چنين شرايطى، چه عاملى باعث شده است كه هم چنان فكر اسلامى زنده باشد و مسلمين، على رغم تمام انحرافاتى كه مى‌نگرند و سختى‌هايى كه متحمل مى‌شوند و فتنه‌هاى بزرگى كه روى داده و بسيارى از حقايق را مسخ كرده، باز هم با اطمينان كامل متوجه اسلام باشند؟! اين عامل منحصر بفرد قرآن است كه امروز سالم و دست نخورده بما رسيده و هم چنان در ميدان نبرد ريشه يأس را از دلها مى‌كند و ضعف و زبونى را از جانها طرد مى‌كند و عقلها را چنان روشنى و فروغ مى‌بخشد كه از تمام فتنه‌ها رها مى‌گردند.

چنان كه على (ع) نقل مى‌كند كه پيامبر گرامى اسلام فرموده:

- بزودى فتنه‌هايى روى خواهد داد! پرسيدم، بچه وسيله مى‌توان از آنها رها شد؟ فرمود: به وسيله كتاب خدا. در اين كتاب اخبار گذشتگان و آيندگان و دستورات زندگى شما آمده است. كسانى است كه بطور جدى حق و باطل را فيصله مى‌بخشد و از