ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢٢٦ - مقصود

تنازع: اختلاف سلامة: نجات از آفت صدر: سينه و جايگاه قلب كه صدر نشين بدن است.

التقاء: برخورد كردن. برخورد دو سپاه را «التقاء» گويند.

اعراب:

اسفل: نصب آن بنا بر اين است كه صفت مجرور محذوف باشد، زيرا غير منصرف است. ممكن است ظرف باشد.

مقصود:

اكنون خداوند در باره كمكهاى خود در جنگ بدر به مسلمين مى‌فرمايد:

(إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيا): ابن عباس گويد: منظور اين است كه خداوند قادر است كه شما را يارى كند، زيرا هنگامى كه در كنار وادى نزديك بمدينه بوديد و ذلت و زبونى دامنگير شما شده بود، شما را يارى كرد.

(وَ هُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوى‌): در آن وقت، مشركين هم در آن طرف وادى كه از مدينه دورتر بود فرود آمده بودند.

(وَ الرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنْكُمْ‌): ابو سفيان و همراهانش كه همراه كاروان بودند، در محلى پايينتر، در طرف ساحل دريا قرار داشتند. كلبى گويد: در سه ميلى ساحل دريا بودند.

در اينجا خداوند به اين مطلب اشاره مى‌كند كه دو لشكر بدون ميعاد قبلى، روبروى هم قرار گرفتند و مسلمين با كمى عده گرفتار كم آبى و رملى شده بودند كه پاى آنها در آن فرو مى‌رفت، اما مشركين داراى عده بسيارى بودند و آب را هم در اختيار داشتند و كاروان- كه حامل اموال تجارتى ايشان بود- در پايين‌تر آنها قرار داشت. با اينهمه، خداوند، مسلمين را يارى كرد، تا بدانند كه پيروزى از جانب خداست.

(وَ لَوْ تَواعَدْتُمْ لَاخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعادِ): اگر براى گرد آمدن در محل جنگ، وعده‌اى گذاشته بوديد و از كثرت جمعيت آنها مطلع مى‌شديد، تاخير مى‌كرديد و مرتكب خلف وعده مى‌شديد. اين معنى از ابن اسحاق است. برخى گويند: يعنى‌