فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٠ - درسنامه فقه،كتاب زكات آيت اللّه سيد محمود هاشمى شاهرودى
قال: «ليس في مال اليتيم زكاةٌ» (١١). يا صحيحه حلبى از أبي عبداللّه(ع): «في مال اليتيم، عليه زكاةٌ؟ فقال: إذا كان موضوعاً فليس عليه زكاةٌ فإذا عملت به فأنت له ضامن و الربح لليتيم» (١٢)، يا رواية زراره و محمد بن مسلم: «أنّهما قالا: ليس على مال اليتيم في الدين والمال الصامت شىءٌ» (١٣). (مال صامت يعنى مالى كه با آن تجارت نشده و حفظ شده باشد كه معمولاً به صورت نقدين است). اينجا اشكال شده كه چون اين روايات در بردارنده عنوان يتيم است، چگونه از آنها حكم مطلق صغير و غير بالغ را استفاده مىكنيم؟ در پاسخ گفته شده است: تعبير يتيم خصوصيتى ندارد و منظور از يتيم همان صغير است ، ذكر يتيم به جهت اين است كه صغير چنانچه يتيم نباشد مال مستقل ندارد و معمولاً در اثر فوت پدر است كه صغير مال دار مىشود. همچنين به جهت ضعف يتيم و لزوم حفظ مال او كه سرپرستى ندارد. سؤال از زكات مال يتيم شده است و گرنه خصوصيتى در عنوان «يُتم» وجود ندارد و نه عرف عام و نه متشرعه، خصوصيتى از آن نمىفهمد. بنابراين مال يتيم در اين روايات ، حمل بر مطلق مال صبى مىشود. البته قرائن ديگرى هم در اين روايات موجود است كه مقصود از يتيم همان صغير است. از جمله در برخى از آنها عنوان صغير آمده است؛ مثلاً در روايت محمد بن فضيل آمده است :
سئلت عن أبي الحسن الرضا عليه السلام عن صبية صغار لهم مال بيد أبيهم أو أخيهم هل يجب على ما لهم زكاةٌ؟ قال: لايجب في مالهم زكاة حتى يعمل به. (١٤)در فرض سؤال آمده است كه اين بچهها، پدر هم دارند؛ چون گفته شده كه «مال آنان در دست پدرشان و يا برادرشان است».
(١١) همان، ج٩، باب ١ از ابواب من تجب عليه الزكاة، ح٨، ص٨٥.
(١٢) همان، ج٩، باب ١ از ابواب من تجب عليه الزكاة، ح١، ص٨٣.
(١٣) همان، ج٩، باب ١ از ابواب من تجب عليه الزكاة، ح٢، ص٨٣.
(١٤) همان، باب ٢ از ابواب من تجب عليه الزكاة، ح٤، ص٨٨.