توجه به ناآگاهى آنان، استقبال قبله براى آنان شرط نيست. به خلاف ادله‌اى كه در مقام بيان شرايط براى مسلمانانند كه در آن ادله، شرط استقبال قبله را مى‌توان فهميد.

پاسخ:ساختار اين روايت نيز، همچون روايات ديگر، در مقام بيان شرايط تذكيه و حليت ذبيحه است. در اين روايت، سؤال از شرط اسلام ذابح است. نهايت، در قالب سؤال از ذبيحه يهود و نصارا آمده است. از اين روى، اكتفا به ياد نام خدا در حلّيت بلكه انحصار آن به ياد نام خدا، دليل بر نفى ديگر شرايط است.

به تعبير ديگر، مى‌توان گفت: پرسش و پاسخ در اين روايت، به صورت قضاياى حقيقيه است نه خارجيه و بر اين فرض، مى‌توان از اهل كتاب، مخالفت عامدانه با شرط استقبال قبله را فرض كرد. پس اگر شرطيت استقبال معتبر مى‌بود، مى‌بايست گوشزد مى‌شد.

نتيجه

از مجموع آيات و رواياتى كه ذكر شد، استفاده مى‌شود كه مقتضاى اطلاقات اوّليه كتاب و سنت، نفى اعتبار استقبال قبله در حلّيت ذبيحه به هنگام شك، و نيافتن دليل بر اعتبار آن به طور هميشه يا در حالتى معين است. پس مى‌توان به اين اطلاقها رجوع كرد و كسى كه مدعى شرط بودن قبله است، بايد دليل اقامه كند. چنان كه گفتيم، قائلان به شرطيت استقبال، دو دليل دارند: اجماع و روايات.

اينك تفصيل نقد و بررسى اين دو دليل:

اجماع

مرحوم نراقى در كتاب «مستند الشيعه» اجماع را مهم‌ترين دليل بر شرط استقبال قبله

دانسته است. (٤١)

(٤١)مستند الشيعه، ج٢، ص٤٥٥، چاپ المكتبة المرتضويه، تهران.