طبيعيات دانشنامه علائى - ابن سينا - الصفحة ١٠٩ - مرتبتهاى عقلى

چنان كه وصف ايشان كرده‌ايم.

و يكى: مشهورات- كه بعادت پذيرد، و فايده مشهورات اندر كردار بيشتر [١] بود، و چون چنين شود او را عقل بملكه خوانند؛ اى خرد [٢] توانا،- كه تواند اكنون چيزها را دانستن.

و سيوم درجه آن بود كه: معقولات مكتسب را اندر يابد، و آنگاه او را عقل بفعل خوانند.

و صورت اين معقولات را كه اندر نفس حاصل شود، [٣] آنگاه كه اندر نفس ايستاده بود عقل مستفاد خوانند.

و عقل مستفاد بحدّ اوسط بود، و بحدّ و رسم؛ و عقل بملكه‌ [٤] بى‌واسطه و بى‌كسب بود، و اين معقولات نشايد كه بآلتى جسمانى بود- يا بقوّتى‌ [٥] جسمانى؛- چنان كه محسوسات- و متخيّلات، كه نشايد [٦]- كه بى‌آلتى جسمانى بود، و بى‌قوّتى‌ [٧] جسمانى.

[١] پيشتر- د- ك.

[٢] خود- م- ك،- خود خرد- ق.

[٣] بى: شود- د.

[٤] بملكه و- د.

[٥] جسمانى و بى‌قوت- د،- جسمانى بود يا بقوت- ط- ل.

[٦] كه نشايد در «د» مكرر است.

[٧] بى: قوّت- ل- د.