توضيح المسائل (فارسي) - خوئی، سيد ابوالقاسم - الصفحة ٢٣١ - احكام خمس
(مسألة ١٨١٢ ) - اگر نداند چيزى را كه از معدن بيرون آورده به ١٥ مثقال طلاى مسكوك مىرسد يا نه، خمس ندارد و لازم نيست به وزن كردن يا از راه ديگر قيمت آن را معلوم كند.
(مسألة ١٨١٣ ) - اگر چند نفر چيزى بيرون آورند چنانچه قيمت آن به ١٥ مثقال طلاى مسكوك برسد ، اگرچه سهم هر كدام آنها اين مقدار نباشد بايد خمس آن را بدهند.
(مسألة ١٨١٤ ) - اگر معدنى را كه در ملك ديگرى
است بيرون آورد آنچه از آن بهدست مىآيد مال صاحب ملك است و درصورتى كه به
مقدار نصاب برسد چون صاحب ملك براى بيرون آوردن آن خرجى نكرده بايد خمس
تمام آنچه را كه از معدن بيرون آمده بدهد.
٣-
گنج (مسألة ١٨١٥ ) - گنج مالى است كه در زمين يا درخت يا كوه يا ديوار پنهان باشد و كسى آن را پيدا كند، و طورى باشد كه به آن گنج بگويند.
(مسألة ١٨١٦ ) - اگر انسان در زمينى كه ملك كسى
نيست گنجى پيدا كند، مال خود اوست و بايد خمس آن را بدهد. لكن درصورتى كه
آن گنج غير از طلا و نقره باشد وجوب خمس در آن بنابر احتياط است.
مسألة ١٨١٧) - نصاب گنج اگر نقره باشد ١٠٥ مثقال نقرة مسكوك و اگر طلا باشد ١٥ مثقال طلاى مسكوك است، و اگر از غير طلا يا نقره باشد نصاب را با يكى از طلا و نقره ملاحظه نمايند. (مسألة ١٨١٨ )
- اگر در زمينى كه از ديگرى خريده گنجى پيدا كند و بداند مال كسانى كه
قبلاً مالك آن زمين بودهاند نيست، مال خود او مىشود و بايد خمس آن را
بدهد ولى اگر احتمال دهد كه مال يكى از آنان است، بنابر احتياط واجب بايد
به او اطلاع دهد و چنانچه معلوم شود مال او نيست، بايد به كسى كه پيش از
او مالك زمين بوده اطلاع دهد و بههمين ترتيب به تمام كسانى كه پيش از او
مالك زمين بودهاند خبر دهد، واگر معلوم شود مال هيچ يك آنان نيست مال خود
او مىشود و بايد خمس آن را بدهد.
(مسألة ١٨١٩ ) - اگر در ظرفهاى متعددى كه در يك جا دفن شده مالى پيدا كند كه قيمت آنها روى هم ١٠٥ مثقال در نقره يا ١٥ مثقال
در طلا باشد، بايد خمس آن را بدهد. ولى چنانچه در چند جا گنج پيدا كند،
هر كدام آنها كه قيمتش به اين مقدار برسد، خمس آن واجب است و گنجى كه قيمت
آن به اين مقدار نرسيده است خمس ندارد.
(مسألة ١٨٢٠ ) - اگر دو نفر گنجى پيدا كنند كه قيمت آن به ١٠٥ مثقال نقره يا ١٥ مثقال در طلا برسد، اگرچه سهم هر يك آنان به اين مقدار نباشد، بايد خمس آن را بدهند.